W jaki sposób postrzegamy porażkę i zwycięstwo? Komu je przypisujemy?Jak oceniamy zachowanie? Z czego ono wynika? Dlaczego
nasza interpretacja czyjegoś zachowania jest nierzadko błędna?
Teoria atrybucji – teoria opisująca sposoby, którymi się posługujemy do wyjaśniania przyczyn własnych zachowań i zachowań innych ludzi.
Atrybucja wewnętrzna – przypuszczenie, że czyjeś zachowanie wynika z przyczyn leżących po jego stronie, na przykład jego postawy, charakteru lub osobowości.
Atrybucja zewnętrzna – przypuszczenie, że czyjeś zachowanie wynika z sytuacji, w jakiej znajduje się ta osoba: założenie, że większość ludzi w tej sytuacji zareagowałoby tak samo.
Model współzmienności – teoria stanowiąca, że tworząc atrybucje dotyczące czyjegoś zachowania, systematycznie sprawdzamy zależności pomiędzy obecnością lub brakiem pewnych czynników sprawczych a pojawieniem się lub niepojawieniem danego zachowania.
Inforamacje o zgodności – odnoszą się do tego, jak inni ludzie zachowują się wobec tego samego bodźca. Np. Czy inni pracownicy też krzyczą na Hannah i robią jej krytyczne uwagi?
Informacje o wybiórczości – dotyczą rekcji aktora (osoby, której zachowanie próbujemy wyjaśnić) na inne bodźce. Np. Czy szef obraża też innych pracowników.?
Informacje o spójności – określają, jak często pojawia się obserwowane zachowanie tego samego aktora wobec tego samego bodźca w różnych okolicznościach. Np. Czy szef krzyczy na Hannah i krytykuje ją przeważnie wtedy, kiedy w sklepie jest pełno klientów, czy wtedy, gdy sklep jest pusty?
Błąd odpowiedniości – założenie, że zachowanie człowieka odpowiada jego dyspozycjom(osobowości)
Podstawowy błąd atrybucji (błąd odpowiedniości) – skłonność do przeceniania roli czynników wewnętrznych, dyspozycyjnych w zachowaniu człowieka i do niedoceniania wpływu czynników sytuacyjnych.
Dlaczego ludzie popełniają podstawowy błąd atrybucji? Między innymi dlatego, że próbując wyjaśnić czyjeś zachowanie, zazwyczaj skupiamy uwagę na osobie, a nie na sytuacji w jakiej ona się znajduje.
Wyrazistość spostrzeżeniowa – domniemana ważność informacji, które przykuwają naszą uwagę. Wyrazistość spostrzeżeniową mają dla nas ludzie, a nie sytuacje – na nich skupiamy uwagę i skłonni jesteśmy sądzić, że tylko oni decydują o własnych zachowaniach.
O wyolbrzymianiu roli danej osoby nie decyduje tylko wyrazistość spostrzeżeniowa, ale również heurystyka zakotwiczenia i dostosowania.
Dwustopniowy proces atrybucji – wyjaśnianie czyjegoś zachowania przez tworzenie automatycznych atrybucji wewnętrznych i dopiero późniejsze zastanawianie się nad możliwymi przyczynami sytuacyjnymi pozwalające zmodyfikować pierwotną atrybucję wewnętrzną. Pierwszy etap (tworzenie atrybucji wewnętrznej) następuje szybko i samoistnie, drugi natomiast (dostosowanie do sytuacji) wymaga większego wysiłku i świadomej uwagi.
Zjawisko światła rampy – skłonność do przesadnej oceny stopnia, w jakim nasze działania i wygląd są dostrzegane przez innych.
Różnica między aktorem a obserwatorem – skłonność do postrzegania dyspozycyjnych przyczyn zachowań innych ludzi i skupiania się bardziej na roli czynników sytuacyjnych przy wyjaśnianiu własnego zachowania. Wyrazistość spostrzeżeniowa i dostępność informacji są inne dla aktora niż dla obserwatora.
Atrybucje w służbie ego – wyjaśnianie własnych sukcesów za pomocą czynników wewnętrznych, dyspozycyjnych oraz wyjaśnianie własnych niepowodzeń przez obwinianie czynników zewnętrznych, sytuacyjnych. Tworzymy je aby zachować dobre mniemanie o sobie, nawet jeśli oznacza to wypaczenie rzeczywistości wskutek zmiany myślenia lub przekonań.
Atrybucje obronne – wyjaśnianie zachowań tak, aby obronić się przed poczuciem słabości i śmiertelności.
Nierealistyczny optymizm – przekonanie, że dobre rzeczy zdarzają się raczej nam niż innym, a złe rzeczy raczej innym niż nam.(Nierealistyczny optymizm wyjaśnia skąd bierze się popularność sportów ekstremalnych, a także fakt, że maltretowane kobiety wracają do życia do życia z mężczyzną, który się nad nimi znęcał.)
Wiara w sprawiedliwy świat – forma atrybucji obronnej polegająca na założeniu, że złe rzeczy zdarzają się złym ludziom, a dobre rzeczy spotykają dobrych ludzi.