Organizowanie kontaktu z utworem literackim jest zadaniem przedszkola i szkoły, różnorakich bibliotek a także rodziców i
opiekunów. Kontakt z książką dziecko nawiązuje
w domu rodzinnym. Sposób w jaki dziecko wchodzi w relację z literaturą wynika z jego możliwości rozwojowych i percepcyjnych oraz własnych zainteresowań.
Podstawowym sposobem organizowania kontaktu z książką jest tworzenie podręcznej biblioteczki z zakresu literatury dziecięcej. Biblioteczkę można przygotować w domu, przedszkolu czy klasie szkolnej. Warto zachęcać dzieci do częstego korzystania
z dobrodziejstw biblioteki szkolnej lub publicznej. Trudno bowiem zapewnić kontakt
z utworem literackim, nie udostępniając bezpośrednio książek.
Warto ukazywać dzieciom, iż w literaturze znajdą mnóstwo książek dotyczących ich własnych zainteresowań (np. sportowych albo kolekcjonerskich). W taki sposób literatura staje się zapleczem dla rozwijających się u dziecka pasji<1>.
Istotnym elementem w organizowaniu dla dziecka kontaktu z książką jest wydzielenie w jego budżecie czasu przeznaczonego na ów kontakt. Natłok innych zajęć w szkole, przedszkolu czy świetlicy szkolnej oraz atrakcyjne możliwości spędzenia czasu wolnego
w domu pochłaniają ogrom czasu, którym dziecko dysponuje. Na dorosłych spoczywa odpowiedzialność za dobre zagospodarowanie tego czasu<2>.
Kontakt z literaturą powinien wzbudzać w dziecku aktywność twórczą. Należy tak dobrać dzieła literackie, by ilustracje prezentowały wysoki artystyczny poziom i zaspokajały tym samym potrzebę dziecka na obcowanie z pięknem i artyzmem<3>.
Wspomnianą twórczość można wyzwolić u małych odbiorców literatury także poprzez ekspresję plastyczną. Można np. czytać im bajkę, baśń czy opowiadanie i polecić, aby same zilustrowały ją rysunkami, wydzierankami czy posługując się innymi technikami plastycznymi. W podobny sposób można je zachęcić do odgrywania scen, wymyślania innych zakończeń, osobistego przeżywania treści i wyrażania ich całym sobą<4>.
Joanna Papuzińska dokonała klasyfikacji w organizowaniu kontaktu dziecka z książką i wyróżniła następujące grupy form tego kontaktu:
· formy audytoryjne,
· formy aktywizujące,
· formy informacyjno - usługowe<5>.
Na zbiór form audytoryjnych składają się: opowiadanie, gawęda, pogadanka, głośne czytanie oraz formy przekazu literatury poprzez środki audiowizualne i multimedialne<6>.
Najbardziej lubianymi przez dzieci formami są opowiadanie i głośne czytanie, dlatego dorosły, który dobrze opanował umiejętność posługiwania się nimi, ma wielkie spektrum możliwości pozytywnego oddziaływania na wychowanków, a także sterowania ich nastrojami<7>.
Gawęda i pogadanka to formy rozpowszechnione i szeroko stosowane w harcerstwie
i grupach temu podobnych. Formy te pełnią funkcję integracyjną, a także pozwalają sterować emocjami grupy oraz pomagają przy rozwiązywaniu problemów wychowawczych<8>.
Używając środków przekazu technicznego należy pamiętać, że nie mają one w pełni wyręczać wychowawcy. Są one tylko uzupełnieniem w pracy. Najlepsze efekty przynosi łączenie żywego słowa ze środkami audiowizualnymi typu: opowiadanie ilustrowane spokojną muzyką oraz grą świateł, wyświetlanymi przezroczami<9>.
Specyficzną formą audytoryjną jest zorganizowanie spotkania z aktorem, pisarzem albo grafikiem książek dla dzieci. Jednakże, aby kontakt taki przyniósł spodziewane korzyści, należy do niego dobrze przygotować zarówno dzieci jak i umówione osoby znaczące<10>.
Stosując formy audytoryjne, dobry pedagog potrafi wzbudzić aktywność, ukierunkować ją, a w razie potrzeby uspokoić i rozładować nastrój w zbyt podnieconej grupie, skłonić do namysłu i refleksji oraz wspólnie z wychowankami rozwiązać pojawiające się problemy opiekuńczo-wychowawcze<11>.
Formy aktywizujące oparte są na częściowym działaniu wychowanków. Wyróżnić
w tej kategorii można wszelkie imprezy widowiskowe, urządzane przez podopiecznych (przedstawienia, konkursy, turnieje), różnego rodzaju „zabawy z książką” i zajęcia twórcze (oparte na ekspresji plastyczno-technicznej)<12>.
Wiele prostych gier i zabaw świetlicowych można zaadoptować do form aktywizujących w pracy z literaturą. Tak powstają „rozsypanki tytułowe”, „domino literackie” czy tez tzw. „bigos literacki” (zestaw charakterystycznych fragmentów z różnych dzieł, które należy rozpoznać)<13>.
Dwie formy pracy z książką są bardzo przydatne pod względem poznawczym
i diagnostycznym: zabawa w „nie dokończone opowiadanie” (układanie własnego zakończenia do przeczytanego fragmentu dzieła literackiego) oraz dyskusja na temat książki. Formy te pozwalają sprawdzić oczytanie dzieci, ukazują cechy ich osobowości, zainteresowania a czasem są wskazówką wiodącą do ich przeżyć<14>.
Dobrze jest rozbudzać również aktywność pisaną dzieci i młodzieży. Można zaproponować konkurs na recenzję, powołać koło recenzentów albo tworzyć dotyczącą literatury gazetkę. Te formy pracy z książką odpowiadają bardziej starszym dzieciom, które nie mają już problemu z pisaniem<15>.
Formy informacyjno-usługowe dotyczą w zasadzie pracy i funkcjonowania bibliotek
i polegają na udostępnianiu księgozbioru, organizowaniu wystawek, ogłaszaniu poprzez plakaty itp. Doskonałe efekty pracy z dziećmi osiąga się wówczas, gdy one same, jak i ich wychowawca, nauczyciel lub opiekun ściśle współpracują z biblioteką (szkolną, publiczną)<16>.
W pracy tej szczególną wagę mają te sposoby organizowania kontaktu z literatura dziecięcą, które wykorzystują „żywe słowo”. Doskonałą i sprawdzoną bazę pomysłów na tego typu kontakt stanowią dotychczasowe i udokumentowane działania CPcd.
Od początku CPcd w całym kraju oraz w mediach występują znane społeczności osób, które czytają na głos dzieciom lub opowiadają bajki. Udzielali się tak już znani i lubiani aktorzy, sportowcy, politycy i piosenkarze. Jest to dobry i owocny sposób kontaktowania dzieci z utworami literackimi, ponieważ lektorzy Ci są postrzegani przez odbiorców jako osoby znaczące, wykazujące się autorytetem<17>.
Na witrynie internetowej ABCXXX zamieszczono bank pomysłów zrealizowanych przez różne włączające się w CPcd instytucje: szkoły, przedszkola, biblioteki, domy kultury, świetlice, ogniska wychowawcze, domy dziecka itp.
<1> J. Papuzińska, Formy pracy..., op. cit., s. 245-246.
<2> Tamże, s. 246-247.
<3> R. Gloton, C. Clero, Twórcza aktywność..., op.cit., s. 187-188.
<4> H. Ratyńska, Literatura dziecięca..., op.cit., s.16-18.
<5> J. Papuzińska, Formy pracy..., op. cit., s. 247-260.
<6> Tamże, s. 247-248.
<7> Tamże, s. 247-248.
<8> Tamże, s. 248.
<9> Tamże, s. 252-254.
<10> Tamże, s. 255-256.
<11> Tamże, s. 247.
<12> Tamże, s. 256.
<13> Tamże, s. 256-257.
<14> Tamże, s.257-258.
<15> Tamże, s. 259.
<16> Tamże, s. 260.
<17> M. Kowalczuk, Cała Polska..., op.cit., s. 9.