Dla problematyki szkolnej i edukacji duże znaczenie ma problematyka świadomości i formułowania właściwych celów
kształcenia,
konsekwentna ich realizacja.
Cele edukacji szkolnej :
- stanowią punkt odniesienia działań szkoły
- znaczenie regulacyjne
- funkcja organizacyjna
- decydują o roli nauk współpracujących z pedagogiką
- mają charakter koordynacyjny i prospektywny
„ Twórcze przepowiadanie ”celów
kształcenia polega na przenoszeniu się w przyszłość po to, aby budować ją taką, jakiej pragniemy i domagamy się przez nasze życzenia, a następnie powrócić do współczesności, by ją organizować i uczynić nosicielką przyszłości. Cele edukacji szkolnej jako ponadczasowe należą do przeszłości jak i do teraźniejszości i przyszłość. Mogą one wynikać z natury ludzkiej i życia społecznego człowieka. Wyróżnia się 2 grupy stanowienia celów :
- naturalistyczną - cele ustalane z ogólnoludzkiej istoty człowieka , z indywidualnych właściwości i losu człowieka charakteryzującego bieg jego życia
- socjologiczną - cele edukacji określa się z empirycznego stanu życia lub jego
ideologicznego obrazu
Cele edukacyjne tkwią w ideale wychowania, który zakłada wszechstronny i harmonijny, względnie wielostronny rozwój osobowości ucznia. Wg. Heliodora Muszyńskiego podstawy stanowienia celów są w koncepcjach : naturalistycznych, socjologicznych, kulturalistycznych, futorologicznych. Cele, do których się zmierza można klasyfikować :
- cele główne - dla których podjęto działanie
- cele uboczne - sformułowane „ niejasno a ważne ” , „ jasno a mniej ważne ”
- cele stopniowalne
- cele niestopniowalne
Można je także grupować jako : wykonalne, bezpośrednie, pośrednie, bliższe i dalsze, wspólne i indywidualne, pozytywne i negatywne, potencjalne i aktualne .
J.A.Lauwerys i R. Cowen wyróżniają cele : ostateczne, pośrednie, zadania
Struktura celu kształcenia : prawie każdy z nauczycieli inaczej formułuje ogólny cel kształcenia. J.Gnitecki opracował strukturę celu kształcenia – uważał , że cele edukacyjne mają takie wymiary : # postulowany stan rzeczy
# działaniowy ( wymiar potencjalny )
# środowisko ( wymiar funkcjonalny )
Struktura ta ogólnie ujmuje pogląd, że nikt z ludzi nie może być tym, kim nie jest. Może być bardziej lub mniej sobą, co zależy od środowiska, w którym się żyje, nauczycieli. Celem ogólnym kształcenia jest uwaga. S.Gerstwan uwagą nazywa „ skierowanie świadomości ku przedmiotowi lub bardziej złożonej sytuacji. Czynności tej towarzyszy zajęcie postawy przygotowującej działanie poznawcze lub inne. Wg.Z. Sękowskiego „ uwaga to szczególna właściwość psychiczna kierująca świadomość na określony przedmiot. Definicji uwagi jest wiele, ale wszędzie uwaga jawi się jako stan, bez którego niemożliwe jest rozpoczęcie, a następnie utrzymanie gotowości poznawczej. S.Szuman uważa, że stan wzajemnej uwagi jest warunkiem koniecznym rozpoczęcia procesu kształcenia. Stylom poznawczym odpowiadają jakościowe różnice w przebiegu czynności poznawczych. Styl poznawczy charakteryzują jego wymiary. Wymiar ósmy to „zakres skanningu uwagi - skanning wyraża operację próbkowania pola percepcyjnego i elementarny poziom kontroli poznawczej. Przestrzeń stanów uwagi staje się wrażliwa na wszystkie aspekty informacyjnych oddziaływań otoczenia i podmiotu. Idea skanningu to jakby centralna zasada operacyjna mózgu. Uwaga przenika wszystkie metawymiary stylów poznawczych . Sprawne działanie uwagi jest warunkiem koniecznym do prowadzenia działalności . W procesie kształcenia rozwija się uwagę mimowolną i dowolną. Współczesne kształcenie skupia się na rozwoju i wyzwoleniu indywidualnej osoby. Należy skupiać uwagę na wewnętrznych głębiach osobowości i jej przedświadomej duchowej dynamice. Uwaga nigdy nie jest zmarnowana, nawet jeśli zadanie nie jest wykonane. Należy pamiętać, iż szkoła jest dla ucznia, a nie ze względu na materiał nauczania, zatem czas mu poświęcony nigdy nie jest zmarnowany .