W wielu ośrodkach akademickich w Polsce i na świecie poszukuje
się nowej formuły teoretycznej dla
pedagogiki ogólnej. Można uznać, iż współczesna wiedza pedagogiczna jest dialektyczną wizją rozwoju, ustawiczną korespondencją dialektyczną między sprzecznymi ujęciami, interpretacją istotnie korygującą poszczególne sposoby ujmowania i rozumienia zjawisk pedagogicznych w ich kontekście społeczno- kulturowym. Zmiana w sposobie widzenia
rzeczywistości edukacyjnej związana jest z przyjęciem odmiennej „ postawy myślowej ”- nie jest uogólnionym zbiorem doświadczeń praktyki pedagogicznej , ale czymś bardziej wyrafinowanym, wymagający, większej subtelności zarówno w sferze języka , jak i rzeczywistości edukacyjnej. Rzeczywistość edukacyjna może być ujmowana w sposób :
- transendentalny ( jako ta , która jest , staje się i ma być )
- uniwersalistyczny ( w ujęciu horyzontalnym i wertykalnym )
- transcendentalno - uniwersalistycznym ( łączącym koniunktywnie wyżej wym.ujęcia )
We współczesnej pedagogice
ogólnej zarysowują się kontrasty , antynomie i dylematy ( tezy , antytezy ) oraz próby ich przezwyciężania ( syntezy ).Większość kontrowersji i antynomii współczesnej pedagogiki ogólnej ma swoje źródło w odmiennym pojmowaniu rzeczywistości edukacyjnej, a próba ich przezwyciężenia zmierza do tworzenia metarefleksji, metadyskursu i mateteorii pedagogicznej czyli teorii pedagogiki ogólnej .
Realizm i realistyczne pojęcie koncepcji pedagogiki ogólnej charakteryzuje się zrównoważeniem przeciwstawnych ujęć antynomii i kontrastów. Sprzeczności i antynomie są niezwykle potrzebne, gdyż stanowią pewnego rodzaju „ perpetum mobile ” wszelkiego postępu i rodzaju. Pierwszym krokiem do zbudowania realistycznie pojętej pedagogiki ogólnej są wszelkie próby przezwyciężenia antynomii, poprzez zrównoważenie przeciwstawnych stanowisk i ujęć. Realizm pedagogiczny domaga się istnienia realnej rzeczywistości edukacyjnej , realnych bytów , wartości , praw i realnego człowieka .
Idealizm pedagogiczny jest przeciwieństwem realizmu - kreuje nierealną rzeczywistość edukacyjną , nierealne byty , nierealne wartości , prawa i nierealnego człowieka. Punktem wyjścia rozważań pedagogiki realistycznej są założenia o realnej istocie i istnieniu rzeczywistości , oraz realności wszelkich bytów , praw i wartości .
Pedagogikę ogólną można pojmować jako :
1/ wprowadzenie do pedagogiki
2/ dział filozofii edukacji
3/ dział nauk o wychowaniu , w którym filozofia edukacji przyporządkowana jest pedagogice ogólnej
4/ metateoria pedagogiczna
5/ metodologiczna analiza sensownych orientacji w pedagogice
6/ swoista refleksja nad edukacją oparta na paradygmacie ewolucyjnym
7/ teoria krytyczna
8/ analiza epistemologicznych kontekstów edukacji
9/ antropologia pedagogiczna
10/ kulturologia pedagogiczna
11/ realistycznie pojętą refleksję nad edukacją opartą na realistycznych założeniach i realnie istniejących , uniwersalnych prawach rozwoju.
Przedstawione ujęcia pedagogiki ogólnej wskazują na wielką różnorodność jej ujęć . Pedagogika taka prowadzi do odrzucenia wielu współczesnych założeń pedagogiki jako refleksji nad edukacją. Należy jednak pamiętać , że u podstaw realistycznie pojętej pedagogiki znajduje się życie realnego człowieka w realnym świecie, w oparciu o realnie istniejące prawa. Można wyróżnić następujące etapy
rozwoju refleksji pedagogicznej :
1/
etap refleksji oparty na mądrości wychowania
2/ etap pedagogiki
3/ etap pedagogiki inspirowanej myślą filozoficzną , psychologiczną , socjologiczną itp.
4/ etap pedagogiki „ czystej ”
5/ etap rozwoju pedagogiki , w której inspirowana jest ona i jednocześnie sama inspiruje określone poszukiwania w obrębie nauk humanistycznych .
6/ etap pedagogiki uniwersalistycznej
7/ etap pedagogiki transcendentalnej
8/ etap pedagogiki transcendentalno- uniwersalistycznej
W pierwszych pięciu etapach rozwoju refleksji pedagogicznej, idealizm zdominował myśl pedagogiczną, w wyniku czego tzw. teoria pedagogiczna szła swoją drogą, a praktyka swoją. Spowodowałoto brak związku tzw. teorii pedagogicznej z praktyką edukacyjną i brak zainteresowania nauczycieli i wychowawców teorią pedagogiczną .
Na przełomie lat osiemdziesiątych podjęto próbę opracowania koncepcji pedagogiki opartej na założeniach realistycznych. Należy pamiętać , że sprzeczności stanowią swoiste „ perpetum mobile ” postępu i rozwoju, ale tylko wówczas gdy są wzajemnie zrównoważone. Przy braku zrównoważenia sprzeczności prowadzą do decentracji i chaosu.
Więcej recenzji na temat Kultura i Edukacja nr. 2-3 z 1994r.