WZROK I ZMYSŁ
WZROKU-POJĘCIE OGÓLNE
Wzrok-zdolność
odbierania przez organizm ludzki
i zwierzęcy informacji o świecie
otaczającym za pośrednictwem ukształtowanych bodźców
świetlnych.
Na
światło reagują niektóre pierwotniaki,u prostych
tkankowców,np.dżdżownicy,bodźce świetlne odbierają
wyspecjalizowane fotoreceptory rozmieszczone na przednim odcinku
ciała.Widzenie w postaci obrazów występuje wraz z
pojawieniem się narządów umożliwiających ich powstawanie
na światłoczułej powierzchni.U prymitywnych głowonogów,łodzików
funkcję tę spełniają oczy bezsoczewkowe z małym
otworkiem.Doskonalszą formą narządu wzroku są oczy złożone,typowe
m.in.dla stawonogów,zbudowane z wielu setek lub tysięcy
samodzielnie funkcjonujących tzw.omatidiów.Narządem wzroku
kręgowców jest oko wyposażone w złożony aparat optycznych
umożliwiający powstanie ostrego ,odpowiednio
oświetlonego,odwróconego obrazu na siatkówce.Przy
nieruchomo ustawionej gałce ocznej nazywa się polem
widzenia.Światłoczułymi elementami siatkówki są komórki
fotoreceptorowe,reagujące na słabe
oświetlenie,lecz nie
rozróżniające barw-pręciki oraz wrażliwe na barwy i na
silne oświetlenie -czopki.Światło powoduje reakcję fotochemiczną
polegającą na powstawaniu związków pobudzających
fotoreceptory. W pręcikach taką rolę pełni retinen,pochodzący z
rozpadu rodopsyny.Przy dłuższym przebywaniu w warunkach słabego
oświetlenia dochodzi do adaptacji wzroku do ciemności( jest to
związane z syntezą dużych ilości rodopsyny i uwrażliwieniem
pręcików na słabe światło.Przejściu do oświetlonego
pomieszczenia towarzyszy rozpad części nagromadzonych
rodopsyny.
Pobudzenie fotoreceptorów przenosi się na komórki
horyzontalne i potem na komórki zwojowe siatkówki,których
aksony przewodzą impulsy do ośrodkowego układu nerwowego.W obrębie
dołka środkowego każda komórka zwojowa jest związana z
jednym czopkiem,powodując to , że pole recepcyjne jest za małe,a
zatem zdolność rozdzielcza oka największa.W części peryferyjnej
natomiast jedna komórka zwojowa odbiera pobudzenie wielu
pręcików,co obniża zdolność rozdzielczą,ale podnosi
wrażliwość tego obszaru siatkówki na słabe oświetlenie.
Widzenie
barw-umożliwiają trzy rodzaje czopków o względnej
wybiórczej wrażliwości na zakresy widma słonecznego
odpowiadające barwie czerwonej,zielonej i niebieskiej.Jednakowe
pobudzenie tych czopków daje wrażenie barwy białej.Impulsy
nerwowe z komórek zwojowych siatkówki docierają z
różną szybkością do okolicy wzrokowej w płacie
potylicznym kory mózgowej.Najszybciej dochodzą mało
precyzyjne,czarno-białe obrazy przedmiotów nagle
pojawiających się w polu widzenia.Później do kory dociera
informacja o szczegółach oglądanych przedmiotów i ich
barwach.
Widzenie
kontrastów czyli granica między jasnymi i ciemnymi elementami
przedmiotów-mechanizm tej zdolności występuje w siatkówce
w postaci tzw.hamowania obocznego.Polega on na hamowaniu przez
komórki horyzontalne znajdujących się w pobliżu komórek
zwojowych.Konsekwencją tego jest względnie słabe pobudzenie tych
komórek w wyniku jednakowego oświetlenia ich sąsiadujących
pól recepcyjnych,natomiast silne pobudzenie,gdy odpowiednie
punkty siatkówki są oświetlone nierównomiernie.
Złożone
procesy umożliwiające kontrastowe widzenia zachodzą w korze
mózgowej.Są związane z reagowaniem komórek
nerwowych na szczegółowe ,wzorcowe elementy obrazu,jak linie
proste o określonym kierunku,krzywizny lub ruch.
Kodowanie
informacji będące podstawową pamięci wzrokowej zachodzi w okolicy
dolnoskroniowej płata skroniowego kory