Najczęstsze urazy mechaniczne powodujące uszkodzenie
zębów to upadek, uderzenie twardym przedmiotem, kontuzje sportowe i
wypadki komunikacyjne. Charakterystyczne grupy wiekowe, w których urazy
zębów występują najczęściej to dzieci do trzech lat, gdy intensywny rozwój psychoruchowy dziecka nie jest równoważony wystarczającą koordynacją i właściwą oceną sytuacji, i dzieci w wieku 7 – 12 lat. Niezależnie od wieku urazom sprzyja protruzja zębów siecznych i niesprawność fizyczna. Dwukrotnie częściej urazom ulegają chłopcy. Najczęściej urazem dotknięty jest pojedynczy ząb i zwykle jest to centralny siekacz górny.
Klasyfikacja wg Ellisa jest najpopularniejszą używaną w piśmiennictwie.
Klasa 1- Złamanie korony zęba w obrębie szkliwa.
Może występować jedynie pod postacią trudno dostrzegalnego pęknięcia, któremu towarzyszy nadwrażliwość zęba lub może przebiegać z utratą struktury tkanek. W przypadku utraty tkanek wygładza się ostre brzegi, aplikuje miejscowo związki fluoru i wykonuje kontrolne badania
miazgi.
Klasa 2 - Złamanie korony zęba w obrębie szkliwa i zębiny.
Powinno być jak najszybciej zabezpieczone opatrunkiem tymczasowym lub wypełnieniem stałym ze względu na obnażenie kanalików zębinowych. Można do odbudowy wykorzystać utracony fragment korony. Również obowiązują badania kontrolne żywotności miazgi.
Klasa 3 - Złamanie korony zęba z obnażeniem miazgi.
Wyboru metody postępowania dokonuje się biorąc pod uwagę rozległość obnażenia, stan miazgi, stadium rozwoju korzenia, stan tkanek okołowierzchołkowych, czas, jaki upłynął od urazu i stan higieny jamy ustnej.
Klasa 4 - Uraz prowadzący do utraty żywotności miazgi.
Oznacza leczenie endodontyczne.
Klasa 5 – Całkowite zwichnięcie zęba.
Występuje, gdy ząb zostaje wybity, traci całkowicie kontakt z zębodołem. Można próbować zastosować replantację, czyli w znieczuleniu miejscowym umieścić ząb z powrotem w zębodole. Do momentu replantacji najlepiej przechowywać ząb w ślinie, w przedsionku jamy ustnej pacjenta. Zęby z nieuformowanym wierzchołkiem korzenia mają pewną szansę rewaskularyzacji, czyli odtworzenia się naczyń prowadzących do miazgi i przetrwania żywej miazgi. Pozostałe zaleca się przeleczyć kanałowo, można to wykonać poza jamą ustną. Po zabiegu unieruchamia się ząb na okres 1-2 tygodni, zaleca lekką dietę i zwraca uwagę na konieczność utrzymania wzorowej higieny jamy ustnej przez pacjenta.
Klasa 6 – Złamanie korzenia.
Dzielą się na podłużne, skośne i poprzeczne. Tylko ostatnie rokują dobrze, jeżeli linia złamania przebiega w środkowej lub najlepiej wierzchołkowej części korzenia. Ząb unieruchamia się na okres 8-12 tygodni wraz z grupami zębów sąsiednich (co najmniej po 2 z każdej strony). Obserwacja kliniczna i radiologiczna powinna być kontynuowana przez kilka lat. Często ząb leczy się kanałowo.
Złamania koronowo-korzeniowe mogą być powikłane lub nie, zależnie od tego, czy linie złamania kontaktuje się z miazgą zęba (powikłane). Większość rokuje źle.
Klasa 7 – Zwichnięcie częściowe zęba.
Należą do tej klasy: wstrząs zęba (uraz przyzębia i nadwrażliwość zęba bez objawów ruchomości lub przemieszczenia ze strony zęba), nadwichnięcie zęba (ruchomość bez przemieszczenia, nadwrażliwość), wtłoczenie wgłąb tkanek zwane również wbiciem, wysunięcie zęba z zębodołu i przemieszczenie boczne. Postępowanie jest różne, w zasadzie zależy od preferencji lekarza. Może być zachowawcze, przewidujące jedynie kontrolę żywotności miazgi i radiologiczną stanu przyzębia, może być chirurgiczne przywrócenie prawidłowej pozycji zęba, może być ortodontyczne. Zawsze obowiązuje pacjenta szczególna dbałość o higienę.
Klasa 8 – Złamanie korony w okolicy szyjki zęba.
Przewidziane jest leczenie endodontyczne i protetyczne.
Klasa 9 – Urazy zębów mlecznych.
Często powikłane są uszkodzeniem zawiązków zębów stałych.