Zespół ataksja teleangiektazja ( AT; choroba Louis - Bar ) został opisany po raz pierwszy ponad 70 lat temu, a
jako osobna jednostka w roku 1957. Należy do grupy wrodzonych zaburzeń immunologicznych o genetycznie uwarunkowanej spontanicznej niestabilności chromosomowej. Jest rzadkim wieloukładowym zespołem chorobowym, dziedziczącym się w sposób autosomalny recesywny. Charakteryzuje się głównie:
- postępującą ataksją móżdżkową,
- rozszerzeniem drobnych naczyń krwionośnych ( teleangiektazjami ) oczu i skóry,
- niedoborem odporności dotyczącym zarówno odpowiedzi komórkowej ( limfocyty T ), jak i humoralnej ( limfocyty B ) oraz niedoborem IgA, IgE i IgG2, co objawia się skłonnością do infekcji,
- wrażliwością na czynniki radiomimetyczne i predyspozycją do rozwoju choroby nowotworowej.
Częstość występowania szacowana jest na 1: 40.000-300.000 żywych urodzeń, jednakże może być większa, ponieważ wiele osób z AT nie zostało właściwie zdiagnozowanych. Rejestr Europejskiego Towarzystwa Niedoborów Odporności (ESID) obejmuje 400 pacjentów z A-T. W naszym kraju brak dokładnych danych na temat występowania tej choroby. Choroba dotyczy obu płci, bez wyraźnych tendencji rasowych, czy geograficznych.
Ryzyko rozwoju raka wśród pacjentów z A-T ocenia się na 10-38% (Olsen, 2001), tzn. około 100 razy wyższe niż dla reszty populacji.
Śmierć następuje zwykle we wczesnej lub środkowej fazie okresu młodości. Średni wiek szacowany jest na około 20 lat. Zazwyczaj przyczyną są infekcje oskrzelowo-płucne, rzadziej nowotwory, czasem kombinacja obu wymienionych przyczyn. Z 58 autopsji przeprowadzonych w 1987 roku przez Bordera wynika, że w 27 przypadkach (46%) śmierć nastąpiła wskutek infekcji płucnych, w 12 (21%) z powodu nowotworów, w 16 (28%) z połączenia obu przyczyn, zaś w 3 przypadkach przyczyna była inna niż wymienione.
Część osób, które dożyły wieku dorosłego wydaje się być ustabilizowana jeżeli chodzi o postępowanie ataksji i dyzartrii, a nawet wykazuje poprawę w odporności na infekcje dróg oddechowych.
W przypadku nie występowania infekcji oskrzelowo-płucnych i nowotworów układu siateczkowo-śródbłonkowego przeżywalność sięga piątej i szóstej dekady.
Gen odpowiedzialny za występowanie zespołu ataksja-teleangiektazja znajduje się na ramieniu długim chromosomu 11 (11q22-q23) i koduje białko fosfatydyloinozytolo3kinazę (ATM). Białko to bierze udział w odpowiedzi komórkowej i reguluje cykl komórkowy. Odpowiedzialne jest za transdukcję sygnału mitogenicznego, rekombinację mejotyczną i supresję wzrostu komórek nowotworowych. Udowodniono także, że czynnikiem pobudzającym białko ATM do pracy jest uszkodzenie DNA przez promieniowanie, środki chemiczne, czy metabolity komórkowe. Dlatego też uważa się, że A-T gen jest częścią systemu sygnałów, który ostrzega systemy kontrolujące cykl życiowy komórki.
Diagnozowanie A-T polega zwykle na stwierdzeniu zmian klinicznych i poparciu ich testami laboratoryjnymi.
Najtrudniejszym okresem dla postawienia diagnozy jest wczesne dzieciństwo, gdy objawy neurologiczne są widoczne, a nie pojawiły się typowe teleangiektazje.
Często występują one dopiero około szóstego roku życia, a czasem nawet później. Podobnie nawracające infekcje układu oddechowego mogą ułatwić diagnozowanie, ale około 30% przypadków nie ma problemów immunologicznych. Ponadto, pomimo że tułowiowa i dotycząca chodu ataksja jest zawsze obecna w A-T, postępuje ona powoli i może być wyrównana przez naturalny rozwój motoryczny pomiędzy 2 i 5 rokiem życia. Maskuje to rozwój ataksji i powoduje, że notowane są wrażenia poprawy.
W przebiegu zespołu Louis – Bar wyróżniamy zwykle cztery stadia:
I stadium zaburzeń chodu, zataczania się – dziecko pozostaje przez cały czas samodzielne, dość sprawnie funkcjonuje w grupie rówieśników.
II stadium z pełnym zespołem objawów móżdżkowych, z większymi zaburzeniami chodu, z wyraźnymi zabur