Okoliczności wyłączające
bezprawność Okoliczności uchylające bezprawność noszą nazwę kontratypów.
Prawo
karne przewiduje kilka kontratypów:
Obronę
konieczną (art. 25 k.k.),Stan
wyższej
konieczności (art. 26§1 k.k.).Dopuszczalne
ryzyko (art. 27 k.k.),
Oraz tzw. kontratypy pozakodeksowe:
Zabiegi
lecznicze,Dopuszczalna
aborcja,Szczególne
uprawnienia i obowiązki,Karcenie
nieletnich,Ryzyko
sportowe.
Obrona konieczna
Zgodnie z art. 25 k.k. obrona konieczna polega na odpieraniu
bezpośredniego, bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem, z
użyciem środków koniecznych do odparcia tego zamachu i w sposób współmierny do
niebezpieczeństwa zamachu.
Stan wyższej
konieczności
Istotą stanu wyższej konieczności jest istnienie kolizji
między dwoma dobrami chronionymi prawem, którą można rozwiązać wyłącznie przez
poświęcenie jednego dobra chronionego prawem w celu ratowania drugiego dobra
chronionego prawem.
Artykuł 26§1 k.k. określa dwie postacie stanu wyższej
konieczności. W § 1 – stan wyższej konieczności wyłączający
bezprawność czynu, czyli gdy dobro poświęcone
przedstawia wartość niższą niż dobro ratowane, a w § 2 – stan wyższej
konieczności wyłączający winę, czyli
gdy dobro poświęcone jest wartości równej lub nawet wyższej niż dobro ratowane.
Usprawiedliwione
ryzyko
Warunki tego kontratypu, zwanego ryzykiem nowatorskim,
regulują przepisy art. 27§1i3 k.k.
Zgodnie z tymi przepisami nie popełnia przestępstwa, kto
działa w celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego, medycznego,
technicznego lub ekonomicznego w określonych warunkach.