Znamiona przestępstw
Przestępstwo musi być czynem zabronionym przez ustawę karną, tzn. musi odpowiadać
opisowi
ustawowych cech określonego typu wykroczenia.
Ten zespół cech nazywamy ustawowymi
znamionami
przestępstwa.
W
teorii prawa karnego wyróżnia się cztery grupy ustawowych znamion:
Przedmiot ochrony (zamachu),Podmiot przestępstwa,Strona przedmiotowa,Strona podmiotowa.
Przedmiot ochrony
Ogólny przedmiot ochrony (zamachu) – ogół
dóbr chronionych przez przepisy prawa karnego, stanowi o ochronie porządku
stosunków międzyludzkich, pożądanego ze społecznego punktu widzenia,Rodzajowy przedmiot ochrony (zamachu) –
synteza norm, które chronią dobra analogiczne pod względem rodzajowym np.
przepisy rozdz. XXVII k.k. chronią cześć i nietykalność cielesną,Bezpośredni przedmiot ochrony (zamachu) –
dobro, na które jest skierowany zamach przestępczy, a które jest
przedmiotem ochrony danego przepisu prawnego np. przepis art. 189§1 k.k.
(pozbawienie wolności) chroni wolność człowieka w sensie fizycznym,
rozumianą jako wolność zmiany miejsca przebywania.
Strona przedmiotowa
Ponieważ
przestępstwo jest zawsze
aktem zewnętrznego zachowania się człowieka, więc do strony przedmiotowej są
zaliczane te ustawowe znamiona, które charakteryzują owo zachowanie (działanie
jak i zaniechanie).
Podmiot przestępstwa
Znamiona podmiotu pozwalają
wyróżnić przestępstwa powszechne, zwane też ogólnosprawczymi, które może
popełnić każdy, oraz przestępstwa indywidualne, których może dopuścić się tylko
osoba mające pewne cechy szczególne.
Podmiotem
(sprawcą) przestępstwa może być tylko osoba fizyczna, która popełniła czyn
zabroniony po ukończeniu 17 lat.
Od tej zasady kodeks przewiduje wyjątki.
Strona podmiotowa
Strona podmiotowa obejmuje
zjawiska psychiczne, które muszą towarzyszyć stronie przedmiotowej, czyli
zewnętrznemu zachowaniu się sprawcy i które wyrażają stosunek psychiczny
sprawcy do czynu.
Stosunek
ten może polegać na umyślności i nieumyślności.
Strona
podmiotowa jest zatem najważniejszą przesłanką winy.
Zgodnie
z art. 7 k.k. przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem. Zbrodnię można
popełnić tylko umyślnie, występek także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi.