Stan wyższej konieczności to sytuacja,
gdy człowiek stając w obliczu zagrożenia jakiegoś dobra, aby je ratowac, musi poświęcic inne dobro.
1.
Prawo karne- Dzałanie musi byc podjęte w celu uchylenia niebezpieczeństwa, które grozi dobru chronionemu prawem; dobrami takimi są np. życie, zdrowie, mienie; niebezpieczeństwo może miec swoje źródło zarówno w bezprawnym zachowaniu człowieka, jak i działaniu
siły przyrody czy ataku zwierzęcia.
- Niebezpieczeństwo musi miec charakter bezpośredni / jest aktualne i zwłoka w ratowaniu dobra spowoduje, że działania te nie będą miały sensu/.
-
Działanie ratujące dobro musi byc ostatecznością- jeżeli dobro można uratowac przez działanie nie naruszające innego dobra lub powodujące minimum szkód, to jesteśmy zobowiązani do podjęcia go / zasada subsydiarnści/.
- Jeżeli chodzi o proporcję dóbr, to, aby działac w granicach stanu wyższej
konieczności, musi zaistniec jedna z sytuacji:
a/ dobro, które poświęcamy, musi przedstawiac wartośc niższą od dobra ratowanego,
czyn wówczas nie ma cech bezprawności, a w konsekwencji nie popełniamy przestępstwa,
b/ przy względnej równowadze dóbr ratowanego i poświęcanego dobro poświęcone nie może przedstawiac wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego, wówczas czyn jest bezprawny, ale nie ponosimy winy ze względu na nietypową sytuację motywacyjną, co również powoduje, że nie popełniamy przestępstwa.
Działanie w ramach stanu wyższej koniecności powoduje, że osoba taka nie popełnia przestępstwa, czyli działa legalnie. W konsekwencji postępowanie wobec sprawcy czynu działającego w stanie wyższej konieczności powinno zostac umorzone, a w etapie postępowania przed sądem powinien zostac wydany wyrok uniewinniający.
W przypadkach, gdy nie istniał stan wyższej konieczności, sprawca czynu podlega karze za przestępstwo, jeżeli popełniony przez niego czyn jest przestępstwem.
Są jednak takie sytuacje, gdy w zasadzie istniał stan wyższej konieczności, ale czyn, który został dokonany, przekroczył granice zakreślone w kodeksie karnym dla tego typu sytuacji. Stanie się tak wtedy, gdy:
- niebezpieczeństwo, które chcieliśmy uchylic, nie było bezpośrednie,
- nie było konieczności poświęcenia dobra chronionego prawem,
- w celu uchylenia niebezpieczeństwa została naruszona proporcja dóbr.
2.
Prawo cywilne- Stan wyższej konieczności jest uregulowany nieco inaczej, ma też inny punkt odniesienia. W zasadzie wyrządzenie drugiej osobie szkody powoduje obowiązek jej naprawienia. Jednak działanie w ramach stanu wyższej konieczności wyłącza ten obowiązek.
- Ten, kto nie może powołac się na stan wyższej konieczności z powodu nie zrealizowania jednej z jego przesłanek, będzie odpowiadał za wyrządzoną szkodę.
Będzie zobowiązany do przywrócenia stanu poprzedniego lub zapłaty odszkodowania zgodnie z regułami przewidzianymi w kodeksie cywilnym.