Ogólne wiadomości o systemie bankowym

 Pojęcie „systemu bankowego” swym zasięgiem obejmuje wszystkie instytucje bankowe włącznie z bankiem centralnym danego państwa, normy prawne określające obustronne zależności między instytucjami bankowymi jak i przepisy dotyczące wzajemnych powiązań między tymi instytucjami a otoczeniem oraz reguły i normy regulujące działalność instytucji bankowych. O systemie bankowym możemy jednak mówić dopiero wtedy, gdy na rynku finansowym dojdzie do sprecyzowania zasad struktury tego systemu tzn. gdy powstanie wielopoziomowy układ (bank centralny – emisyjny oraz inne instytucje bankowe).
Funkcje systemu bankowego można scharakteryzować następująco<1>:
stworzenie mechanizmów gromadzenia środków oraz ich inwestowania w róż­ne przedsięwzięcia,
zapewnienie możliwości dokonywania płatności między podmiotami gospodarczymi, transferu w czasie i ponad granicami,
zapewnienie skutecznych rozwiązań w zakresie zarządzania ryzykiem bankowym,
zapewnienie informacji cenowej, co stwarza możliwości podejmowania decyzji przez podmioty gospodarcze,
stworzenie warunków do transformacji środków inwestowania (pod względem czasu, wielkości i ryzyka).
Na rozwój systemów bankowych wywierają wpływ takie czynniki jak: porządek społeczny i gospodarczy, który określa społeczne wartości i cele gospodarcze, struktura i wielkość popytu na usługi bankowe, regulacje prawne działań bankowych, skłonność banków do innowacji<2>. Czynniki te należy rozpatrywać we wzajemnym związku gdyż są ze sobą ściśle powiązane.
Przeobrażenia systemów bankowych można w zróżnicowany sposób wartościować, w zależności od tego czy za podstawę tej oceny przyjmuje się funkcjonalną koncepcję rozwoju systemów bankowych, czy też koncepcję instytucjonalną<3>.
Pierwsza z koncepcji opiera się na stałości funkcji systemu bankowego, pomimo zmienności form instytucjonalnych. A zatem ewolucja systemu bankowe­go jest w jakimś stopniu pasywnym konsekwencją rozwoju gospodarki rynkowej.
Podejście instytucjonalne natomiast nakłada nacisk na zależności między kształtowaniem instytucji finansowych a wymuszaniem proefektywnościowych działań w gospodarce narodowej. Oznacza to, że zmiana struktury instytucjonalnej do­stosowuje system bankowy do przeobrażeń w jego otoczeniu oraz do aktual­nego zapotrzebowania na realizację funkcji bankowych. W ujęciu instytucjonalnym system bankowy stanowi sieć instytucji bankowych wzajemnie powiązanych poprzez rynki pieniężne. Obejmuje on zarówno banki, jak i parabanki. Przez system bankowy należy rozumieć nie tylko same instytucje ban­kowe, ale także zasady ich działalności oraz funkcjonalne otoczenie instytucjonalne.<4> Konkludując ujęcie funkcjonalne przyjmuje, że uniwersalne funkcje systemu finansowego narzucają zunifikowane rozwiązania instytucjonalne, zaś zgodnie z ujęciem instytucjonal­nym struktury instytucjonalne modelują sposób wykonywania uniwersalnych funkcji. Należy zauważyć, iż na ukształtowanie systemu bankowego mają wpływ takie czynniki, jak historyczne warunki powstania systemu banko­wego i jego ewolucja w poszczególnych państwach w świetle przyjętych unormowań prawnych oraz międzynarodowa globalizacja zmierzająca do ujednolicania organizacji systemów bankowych.
<1> W. L. Jaworski i Z. Zawadzka (red.), Bankowość – podręcznik akademicki, wyd. Poltext, Warszawa 2002, s. 39.
<2> H.E. Bűschgen, Przedsiębiorstwo bankowe, t. I, wyd. Poltext, Warszawa 1997, s. 34.
<3> J.K. Solarz, Koncepcje rozwoju systemów bankowych, wyd.Narodowy Bank Polski – Departament Analiz i Badań. Warszawa 1996, s. 29.
<4> W. L. Jaworski (red.), Współczesny bank, wyd. Poltext, Warszawa 2002, s.41.