Krajowe i międzynarodowe gwarancje dochodzenia roszczeń w sferze praw

Krajowe i międzynarodowe gwarancje dochodzenia roszczeń w sferze praw człowieka

Art.2 Paktu Obywatelskiego formułuje prawo do skutecznych środków ochrony prawnej, włączając w to możliwości sądowej ochrony praw. W Konwencji Europejskiej istnieje specjalny art.13, gwarantujący „prawo do skutecznego odwołania się do właściwego organu państwowego”; art.6 – prawo do słusznego procesu, w tym prawo do sądu

SYSTEM KRAJOWY

Art.6 EKPC – prawo do słusznego procesu, art.5 ust.4 EKPC – prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego

Państwo powinno zapewnić prawne środki do ochrony praw człowieka – środki ochrony sądowej, gwarantujące niezawisłość, bezstronność i pełne gwarancje procesowe. Człowiek ma prawo, a poniekąd nawet „obowiązek” z nich skorzystać.

W wielu państwach, w tym Polska, nie wszystkie obszary naruszeń praw człowieka przewidują możliwość sądowego dochodzenia praw. W takiej sytuacji nie ma czego wyczerpywać(droga procesowa-pełna) i poszkodowana jednostka ma prawo skierować skargę międzynarodową. Instancja międzynarodowa może dopuścić wniosek także, jeśli nie wyczerpiemy drogi procesowej, gdy na terenie danego państwa ochrona praw, przewidziany środek prawny jest czysto iluzoryczny.

Państwo powinno zagwarantować środki ochrony sądowej, gwarantując niezawisłość, bezstronność i pełne gwarancje procesowe.

SYSTEM UNIWERSALNY

Protokół fakultatywny do paktu obywatelskiego przewiduje prawo kierowania skargi jednostkowej do Komitetu Praw Człowieka z zarzutem naruszenia jej praw wynikających z Paktu Obywatelskiego. Komitet rozpatruje sprawę, a jego opinia jest wiążąca obie strony.

SYSTEM EUROPEJSKI

Konwencja Europejska przewiduje prawo skargi państwa przeciwko innemu państwu oraz skargę jednostkową .Skargę poprzez Sekretarza Generalnego Rady Europy kieruje się do Europejskiej Komisji Praw człowieka, która bada jej dopuszczalność. Warunki dopuszczalności: skarżący jest ofiarą naruszenia praw; chodzi o prawa chronione na podstawie Konwencji i/lub jej protokołów, wyczerpano środki krajowe, dotrzymanie terminu 6 miesięcy od ostatecznej decyzji krajowej, skarga nie jest anonimowa, skarga nie jest identyczna ze sprawą już rozpatrzoną, nie stanowi nadużycia prawa do skargi

Komisja najpierw stara się doprowadzić do polubownego załatwienia sprawy, gdy to się nie uda, przystępuje do rozpoznania sprawy co do meritum.

Państwo ofiara, jak i pozwane, państwo skarżące, jak i jednostka-ofiara (protokół IX do Konwencji) mogą skierować sprawę do rozpoznania przez Trybunał Praw Człowieka. Trybunał wydaje wyrok, mający moc wiążącą, gwarancją wyroku jest Komitet Ministrów Rady Europy.

Jeśli w ciągu 3 miesięcy sprawa nie zostanie wniesiona do Trybunały, to rozpoznaje ją komitet ministrów rady europy.

Mocą protokołu II do konwencji Trybunał uzyskał kompetencję wydawania opinii doradczych

„Wnioski” do Komitetu Niezależnych Ekspertów

Międzynarodowe dochodzenie roszczeń ukształtowane jest na zasadzie pomocniczości, ma charakter komplementarny, uzupełniający w stosunku do prawa krajowego