Znaczenie Karty NZ dla systemu międzynarodowej
ochrony praw człowieka
16.06.45 – otwarty do podpisu w San Francisco – ratyfikacja przez wszystkich – 24.10.45
Statut ONZ, normuje strukturę ONZ, funkcje i kompetencje organów. Fundamentalne umocowanie zobowiązań państw w sferze prawa międzynarodowego; quasi-konstytucja w międzynarodowym porządku prawnym
Uniwersalizm zadań Karty NZ – obowiązek zapewnienia by wszystkie państwa przestrzegały zasad Karty w stopniu koniecznym do utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
Karta wyklucza zgłaszanie jakichkolwiek zastrzeżeń do jej postanowień i wyłączanie w ten sposób jakichkolwiek zobowiązań z niej wynikających. Podpisanie Karty warunkuje przyjęcie do ONZ
Hierarchiczne wywyższenie Karty NZ w prawie międzynarodowym (art.103 KNZ). Zgodność merytoryczna i celowa paktów międzynarodowych z KNZ – lex superior(cele i zasady).
Karta nie kreuje pełnej koncepcji międzynarodowo chronionych praw człowieka, ale ustanawia istotne „punkty orientacyjne” prawidłowego ich kształtowania. Karta świadomie umocowuje konkretne prawa w odpowiedniej kolejności, obrazując hierarchiczne ich znaczenie.
Karta NZ umiędzynaradawia prawa człowieka, wyrywając jest ze sfery spraw z istoty swej należących do kompetencji wewnętrznej państwa. W Karcie zawarto fundamentalne założenia dotyczące ochrony praw człowieka, a skoro tylko karta weszła w życie zaczęto prace nad kodyfikacja międzynarodowo chronionych praw człowieka.
Sposób unormowania praw człowieka w Karcie NZ postrzegać trzeba trójwymiarowo:
- ogólna warstwa w teorii i aksjologii (preambuła)
- warstwa pryncypialna(normatywna)
- warstwa pragmatyczna (realizacyjna) – kompetencje i funkcje organów NZ
Karta nie zakłada kształtowania de novo praw człowieka, ale chce „PRZYWRÓCIĆ wiarę w podstawowe prawa człowieka” (ust. 1 wstępu). Karta dostrzega wcześniejsze dokonania krajowe i międzynarodowe, karta ustanawia fundament pod rozwój uniwersalnego i regionalnych systemów międzynarodowej ochrony praw człowieka.
„Przywrócić wiarę w godność i wartość osoby ludzkiej”
ust.2 wstępu – „równouprawnienie mężczyzn i kobiet”
ust.4 wstępu popieranie „postępu społecznego i poprawy warunków życia w większej wolności”
Karta nie kreuje pełnej koncepcji międzynarodowo chronionych praw człowieka, ustanawia jednak istotne punkty orientacyjne dla ich prawidłowego kształtowania na bazie „godności i wartości osoby ludzkiej”
Art.1 ust.3 „ powszechne poszanowanie i przestrzeganie praw człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich, bez względu na rasę, płeć, język lub religię” (aspekt uniwersalizmu terytorialnego i podmiotowego praw człowieka)
Przy uwzględnieniu umocowania „poszanowania i przestrzegania praw człowieka’ w Karcie NZ, można mówić o międzynarodowej konstytucjonalizacji praw człowieka w Karcie NZ.
Wykluczenie dopuszczalnośći naruszenia praw Karty ze względu na naruszenie ich przez inne państwo.
W Karcie NZ nie tylko umocowane są cele i zasady, gwarancje ochrony praw człowieka, ale także umocowane są
instytucjonalne gwarancje ich przestrzegania i sankcjonowania. (m.in. Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz generalny, MTS)