Funkcje zbiorowego prawa pracy q Funkcja ochronna
zbiorowego prawa pracy – normy zbiorowego prawa pracy są ukierunkowane przede wszystkim na ochronę praw i interesów pracowników i w coraz większym zakresie dla ochrony interesów pracodawcy oraz na rozwiązywanie sporów zbiorowych. Należy zwrócić uwagę na pewne przewartościowanie prawa. Prawo pracy zawsze było prawem ochronnym, ale ochrona była przede wszystkim ukierunkowana na pracownika, jako zdecydowanie słabszego ekonomicznie partnera. Obecnie występuje mocne lobby pracodawcze, obowiązują inne kierunki myślenia. Dzisiaj postrzega się w coraz szerszym zakresie pracodawcę. Coraz częściej podnoszą się, także w literaturze przedmiotu, że to prawo pracy staje się coraz bardziej prawem pracodawcy. Prof. Zieliński podkreśla, że czynności dokonywane w tym zakresie przez podmiot zbiorowego prawa pracy, a więc związki zawodowe, organizacje pracodawców wywierają skutki dla wszystkich. Są więc w świetle ogólnej teorii zobowiązań czynnościami na rzecz osób trzecich. Zaczyna dominować teza, że zbiorowe prawo pracy ma obsługiwać indywidualne stosunki pracy, ma służyć rozwojowi i wzbogaceniu stosunków.
q Funkcja promowania dialogu społecznego. Promowanie dialogu społecznego w jakiejkolwiek sprawie dotyczącej grupowych praw interesów jest nie tylko wskazane, ale i konieczne dla eliminowania napięć. Celem nadrzędnym dialogu jest wartość zasadnicza tzn. zachowanie pokoju społecznego w skali kraju i w skali zakładowej. Mając na uwadze, że dialog oznacza się różnymi formami; od uzgodnień, porozumień po rozpatrywanie stanowisk czy wysłuchiwanie kogoś, to można śmiało powiedzieć, że dialog realizujący taki cel będzie myślą przewodnią wykładów. O ile w sprawach indywidualnych właściwe są sądy, to przypadku praw grupowych należy postawić na dialog, rozmowy.
q Funkcja bezpośredniego oddziaływania zbiorowego prawa pracy na indywidualne stosunki pracy. Jeśli mówimy, że prawo pracy ma być elastyczne, to jest to pójście w kierunku uelastyczniania prawa pracy. Nie trzeba odbierać pracownikom tego, co mają w umowach, bo można odebrać zawsze, ale trzeba wypowiedzieć zmieniającą, a tym czuwają sądy. Chodzi o to, żeby to prawo można zmienić z dnia na dzień bez potrzeby wprowadzenia wypowiedzeń zmieniających. Jest to tzw. szybka i bezwzględna ścieżka odbierania pracownikom tego co mają np. dziś zawieramy porozumienie, a jutro w nie ma w umowach połowy rzeczy, bez okresu przejściowego.
q Funkcja organizatorska. Polega na działaniu norm zbiorowego prawa pracy w sposób zapewniający właściwy przebieg szeroko pojmowanego procesu pracy zgodnie z interesami nie tylko pracodawców, ale i pracowników np. przepisy o sporach zbiorowych i akcjach protestacyjnych. Przepisy te są po to, żeby organizować tego typu działania w sposób kontrolowany. Ma to przeciwdziałać anarchizacji środowiska pracy. Przejawem organizatorskiej funkcji jest również to, że nie kto inny może wszczynać spory i ogłaszać akcje strajkowe, jak tylko związek zawodowy. Wiele działań jest dopuszczonych w zbiorowym prawie pracy, ale dopuszczonych na zasadach i warunkach przewidzianych w przepisach prawa.
q Funkcja porządkowa. Wymienność funkcji zaznacza się również tym, że funkcja porządkowa nachodzi niejako na funkcję organizatorką. Funkcja porządkowa dotyczy ochraniania interesów państwa i obywateli, a więc podmiotów i osób niezwiązanych bezpośrednio z pracodawcami i stosunkami pracy. Zasadę to realizują przede wszystkim przepisy dotyczące obowiązku rejestracyjnego np. rejestracja związku zawodowego, organizacji pracodawców. W zasadzie tej można powiedzieć, że chodzi o pewność obrotu prawnego. Tym bardziej, że w kodeksie pracy od niedawna funkcjonuje w nowej postaci zapis, iż układ zbiorowy nie może naruszać praw osób trzecich. Przy funkcji porządkowej istotne jest art. 14 ustawy o związkach zawodowych, który mówi że związki podlega obowiązkowej rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Jeżeli komitet założycielski nie złoży w terminie 30 dni od dnia założenia związku wniosku o rejestrację uchwała o utworzeniu związku traci moc. Nie można łączyć z funkcją porządkową konsekwencji normatywnych w sferze dopuszczalnego działania związku. Rejestracja ma służyć pewnym prawom porządkującym. W takim rozumieniu by ochraniać interesy kogoś, ale nie można przypisywać rejestracji związku zawodowego normatywnego waloru. Funkcję porządkową realizują również przepisy dotyczące wyłączenia prawa do strajku na niektórych stanowiskach czy w określonych typach zakładu np. nie może być strajku w policji, straży pożarnej itd.
q Funkcja rozdzielcza. Polega na działaniu norm prawa poprzez stanowienie abstrakcyjnych i jednocześnie generalnych procedur dystrybucji dóbr materialnych i środków finansowych. Najważniejszym instrumentem do realizacji funkcji rozdzielczej są porozumienia zbiorowe, a zwłaszcza układy zbiorowe, pakiety socjalne.
q Funkcja ireniczna. Doktryna przyjmuje, że funkcja ireniczna polega na działaniu norm zbiorowego prawa pracy w sposób zabezpieczający zachowanie pokoju społecznego. Funkcję ireniczną realizują przepisy o regułach prowadzenia negocjacji nad treścią układu zbiorowego pracy.