Istnieją przynajmniej cztery sumeryjskie opowieści objaśniające pochodzenie człowieka. Według pierwszej wyrósł on z ziemi,
według innej ulepili go z gliny bogowie (bogini Ammu ulepiła mu serce, a Enki dał mu życie), trzecia mówi, że stworzyła go bogini Aruru, a czwarta, że człowiek powstał z krwi ofiarowanych w tym celu bogów. Wszystkie te motywy można znaleźć w licznych wariantach na całym świecie. Człowiek został stworzony, aby służyć bogom. Zbrodnie, przewiny i błędy ludzi wymagają pokuty i „oczyszczeń”, a świat jest corocznie odnawialny i na początek każdego roku energia boska spływa na ziemię zapewniając pomyślność i szczęście na cały rok. Występuje tu, podobnie jak niemal we wszystkich religiach bliskowschodnich, mit o potopie według którego stary upadły świat (przyczyną był ludzki grzech i degeneracja świata) pogrąża się w wodzie, z wyjątkiem jednego sprawiedliwego, którego przyjazny bóg uprzedził o katastrofie i który uratował się dzięki wybudowanej w tym celu arce, a po jakimś czasie wyłania się z chaosu nowy świat. Trójca bogów to Nanny-Suena (Słońce), Utu (Księżyc) i Inanna (Wenus), występująca również jako Isztar i ciesząca się dużym powodzeniem Asztarte. Z biegiem czasu bogowie zostają wyniesieni do bóstw powszechnych i nabierają znaczenia osobiste modlitwy i psalmy pokutne, mnożą się praktyki magiczne i rozwijają dyscypliny okultystyczne. Następuje podział świata, z jednej strony mieszanina chaotycznej i demonicznej „pierwotności”, a drugiej strony - stwórczej mocy, obecności i mądrości boskiej. Król mimo swego ziemskiego pochodzenia traktowany jest jak „syn boga”, reprezentujący wobec bogów swój lud i czasem umierający za ich zbrodnie. Traktowany był jak pasterz ludu zapewniający na ziemi pokój i sprawiedliwość. W tym czasie powstaje pierwsze arcydzieło literatury powszechnej „Epos o Gilgameszu”, którego bohater przeciwstawia się bogom i pragnie zyskać nieśmiertelność, podejmując nieudana próbę inicjacyjną. Wniosek z tego taki, że bogowie przeznaczyli ludziom śmierć, sami pozostając nieśmiertelni. Inny sławny tekst „Dialog o ludzkiej nędzy” mówi o daremności ludzkich wysiłków („Czy groźny lew, żywiący się najlepszym mięsem, składa w ofierze kadzidło, by nie stać się przedmiotem gniewu swojej bogini?”) i powszechnej niesprawiedliwości („niegodziwi triumfują, modlitwy nie odnoszą skutku; bogowie wydają się obojętni wobec ludzkich spraw”).