Wyprostowanie postawy człowieka wymagało jego usytuowania w pionie, podziałów i rozdziałów terytorium, siedzib i kosmologicznych
symboli. Definitywne oddzielenie się człowieka od jego zwierzęcych przodków i usytuowanie go wśród istot obdarzonych inteligencją i wyobraźnią, nastąpiło wraz z udomowieniem ognia i jego stosunkiem do narzędzi. Obrazy i symbole o znaczeniu religijnym tworzone przez myśliwych z paleolitu odnoszą się do wydarzeń związanych z porami roku, zwyczajami zwierzyny, seksualnością, śmiercią, tajemniczymi mocami pewnych istot nadprzyrodzonych i pewnych postaci. Wiele archaicznych kultur, opartych na myślistwie rybołówstwie i zbieractwie przetrwało do naszych czasów stając się rodzajem „żywych skamielin”. Pozwala to na snucie przypuszczeń o istniejących w okresie epoki kamiennej mitów o pochodzeniu człowieka, zwierzyny, śmierci itd., praktyk religijnych, istnienia sekretnych obrzędów, celebrowanych przed wyprawami łowieckimi i objawianie ich młodocianym w trakcie inicjacji, ekstazy szamanów opętanych duchami zwierząt. Występowały praktyki, rozpowszechnionego później w całej Europie „tańca w kole” i wyznaczania „ środka świata” będącego podstawą organizowania wokół niego przestrzeni. Odkrywano miejsca traktowane jak święte, w których znajdowane były rzeźbione postacie - „idole”, traktowane jako istoty nadprzyrodzone albo Pana Zwierzyny oraz duże ilości małych figurek kobiet mających znaczenie religijne, które w trakcie wypraw zabierano ze sobą. Wierzono, że figurki te zawierają w sobie duchy przodków. Australijczycy uważają, że ich mityczni przodkowie żyli w złotym wieku, w ziemskim raju, gdzie zwierzyny było w bród, a pojęcia dobra i zła były praktycznie nieznane. Większość kultur taki „rajski świat” usiłuje odtworzyć podczas pewnych świąt, w trakcie których uchylane są prawa i zakazy. Odkrycie rolnictwa spowodowało upowszechnienie się osiadłego trybu życia i związanych z nim mitów i obrzędów religijnych. „Centrum świata” to plac uświęcony przez rytuały i modły, a prawdziwym światem staje się dla rolnika dom, wieś, pole uprawne. Szeroko rozprzestrzeniony mit objaśnia, że bulwy odżywcze i drzewa owocowe zrodziły się ze złożonego w ofierze bóstwa. To pierwotne morderstwo wprowadziło takie elementy jak płeć i śmierć oraz ustanowiło religijne i społeczne instytucje. Miało ono ogromne znaczenie dla wszystkich ważnych czynności jak ceremonie dojrzewania, ludzkie i zwierzęce ofiary, kanibalizm, ceremonie pogrzebowe itd.; wszystkie one stanowiły w gruncie rzeczy przypomnienie pierwotnego zabójstwa. Rośliny jadalne pochodzą z ciała bóstwa; odżywiający się nimi człowiek spożywa więc ostatecznie istotę boską, co go uświęca. Płodność ziemi związana jest z płodnością kobiet, które stają się odpowiedzialne za obfitość plonów, znają przecież ”tajemnicę” prokreacji, dlatego w paleolicie macierzyństwu i kobietom przypisywano pewną sakralność. Wiele mitów łączy uprawę roli z aktem płciowym i łączy się to z wierzeniami dotyczącymi narodzin ludzi z ziemi, rodzenia na ziemi, układania noworodka na ziemi itp. Wszystkie te wierzenia z biegiem czasu zostają ujęte w religijne systemy. Mityczny temat umierających i odradzających się bogów należy do najważniejszych rytualnych scenariuszy religijnych. Rozpowszechnione było okresowe rytualne odtwarzanie kosmogonii z okazji każdego Nowego Roku, czego wymagała okresowa odnowa świata, wynikająca z konieczności nieustannie powtarzającego się cyklu narodzin, śmierci i odrodzenia. W Indiach ta idea odnowy świata zapoczątkowała koncepcję wędrówki dusz.