Podmiot wyrażamy zwykle za pomocą rzeczowników
(podmiot gramatyczny)lub zaimków w mianowniku.
Np.:
Skłodowska-Curie odkryła rad. Była ona wybitną uczoną. Zdarza się, że
podmiotem bywa inna część mowy.
Np.:
1.
Pytał głupi mądrego: „Na co rozum zda się”? 2.
Pięciu czeka na niego. 3.
Kąpać się jest przyjemnie. 4.
„I” jest spójnikiem. W zdaniach tych podmiotami są: przymiotnik (1), liczebnik (2), czasownik (3),
spójnik (4).
Właściwie więc każdy wyraz
może być podmiotem, jeżeli spełnia dwa warunki:
1) użyty w
znaczeniu rzeczownika,
2) odpowiada na pytania:
kto? co? Jeżeli orzeczenie występuje w 1. albo 2. osobie liczby pojedynczej
lub mnogiej, podmiot przeważnie opuszczamy.
Np.:
1.
Przybyłem. 2.
Pracujesz wytrwale. .3.
Pomyślimy o tym. 4. Odjeżdżacie dzisiaj. We wszystkich tych
zdaniach podmioty są wiadome i bez wyrażenia ich. W pierwszym zdaniu musi to być podmiot
ja (przybyłem), w drugim — ty
(pracujesz), w trzecim —
my (pomyślimy), w czwartym —
wy (odjeżdżacie).
Inaczej bywa w wypadku, gdy orzeczenie jest wyrażone czasownikiem w 3. osobie. Np.:
Czyta. Nie wiadomo, jaki jest w tym zdaniu podmiot. Może być:
O n czyta. O
n a czyta. U c z e ń czy- ta.
Nauczycielka czyta. Jednakże bardzo często i w takich zdaniach opuszczamy podmiot.
Np.:
A ta śliczna Wisła na Śląsku wytrysła, przeleciała kawał świata, nim tu do nas przyszła. Mamy tu kilka zdań, ale podmiot jest tylko w pierwszym
(Wisła). W następnych jest zbyteczny, gdyż łatwo domyślamy się go ze zdań poprzednich.
Taki podmiot, którego domyślamy się z treści zdań sąsiednich, nazywa się podmiotem
d o m y ś 1 n y m. Np.:
Janek wszedł do klasy. Usiadł w ławce
i zaczął czytać książkę. Niekiedy podmiot bywa wyrażony kilkoma wyrazami:
1. Stół, ławki i krzesła stały w klasie.
(w tym wypadku orzeczenie jest w liczbie mnogiej).
2. Brat z kolegą pojechali na wycieczkę
To
podmiot szeregowy. Osobliwą postacią
podmiotu jest podmiot wyrażony dopełniaczem
Np.:
1.
Nie ma książki. 2.
Przybywa wody. 3.
Na naradzie było kilka osób z Katowic. Taki podmiot nazywa się podmiotem
logicznym .
Podmiot logiczny (w dopełniaczu) występuje:
gdy orzeczeniem są wyrazy:
nie ma, nie było, nie będzie lub
wyrazy ze znaczeniem:
przybywać, ubywać, starczyć itp.;
gdy przy podmiocie stoi liczebnik główny powyżej
czterech lub wyrazy oznaczające ilość
jak:
dużo, mało, kilka itp.
Bywają też zdania, w których nie ma podmiotu i nie można się go domyślić,
np.:
1.
Grzmi, 2. Ś
ciemniło się, 3.
Otwarto drzwi, 4.P
rzyniesionoo drzewa. Są to zdania bezpodmiotowe. Orzeczenie w zdaniach bezpodmiotowych występuje przeważnie
w 3. osobie 1. poj.; niekiedy jest zakończone na
-no, -to.
Więcej streszczeń na temat Sposoby wyrażania podmiotu