Znajdź
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Załóż konto na Schvoong wpisując dane

Jesteś zarejestrowany? Zaloguj się!
×

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

albo

Nie jesteś zarejestrowany? Zarejestruj się!
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

Strona główna Shvoong>Sztuka I Nauki Humanistyczne>Historia>Przemiany oświeceniowe w Rzeczypospolitej w XVIII cz.I

Przemiany oświeceniowe w Rzeczypospolitej w XVIII cz.I

Praca naukowa Recenzja   według:TomHagen    
ª
 
Początek oświecenia w Polsce datuje się różnie, ale przeważa rok 1740, kiedy to powstało Collegium Nobilium. Oświecenie nie kończy się wraz z trzecim rozbiorem Polski. Prądy w literaturze i style przetrwały dłużej niż państwo polskie i odcisnęły piętno na dziejach narodu na początku XIX wieku. Idee oświecenia pojawiły się na terenach Rzeczypospolitej stosunkowo wcześnie, ale miały zasięg bardzo ograniczony. Funkcjonowały one w dwóch środowiskach – w protestanckim środowisku wielkich miast pruskich (Gdańska i Torunia) i wśród magnatów. Grupa ta, z racji statusu społecznego i ekonomicznego miała możliwość bezpośredniego kontaktu z kulturą zachodniej Europy. Nowe idee upowszechniała także masoneria. Wywodziła się ona ze średniowiecznych związków wolnomularskich (zrzeszeń budowniczych katedr gotyckich), które przetrwały w Anglii i Szkocji, stając się klubami dla ludzi chcących swobodnie dyskutować nad sprawami religii i nauki. Pierwsze loże masońskie zaczęły powstawać w Rzeczypospolitej w latach dwudziestych XVIII wieku. Skupiały przedstawicieli szlachty polskiej i saskiej, przyjmowano do nich kobiety na równych prawach z mężczyznami. Z biegiem czasu liczba lóż masońskich wzrastała, a w latach osiemdziesiątych było ich ponad dwadzieścia. Należało do nich wiele osób z elity intelektualnej i politycznej, m.in. sam król Stanisław August Poniatowski (od 1777 r. w loży Ścisła Obserwa). Wolnomularzami byli komendant Szkoły Rycerskiej Adam K. Czartoryski oraz Ignacy Potocki. W lożach masońskich szerzyły się idee oświeceniowe, a ich członkowie działali na rzecz wprowadzenia ich w życie.
Za panowania Augusta III powoli na centrum kulturalne kraju zaczyna wyrastać Warszawa. W 1740 r. powstało tam Collegium Nobilium. Collegium Nobilium było internatową szkołą średnią prowadzoną przez pijarów, założona przez Stanisława Konarskiego. Przeznaczona dla synów magnatów i bogatej szlachty, miała ich wychowywać, jako przyszłą elitę społeczeństwa, w poczuciu obywatelskiej odpowiedzialności za losy kraju. Nowatorstwem programowym i wychowawczym wyróżniała się spośród innych ówczesnych szkół. Nauka, podzielona na 5 klas, trwała 8 lat; program gramatyczno-retoryczny realizowano przy ograniczeniu języka łacińskiego na rzecz języków nowożytnych (francuskiego, niemieckiego, włoskiego) oraz języka polskiego. W znacznie szerszym zakresie niż w innych szkołach uczono historii (Polski i powszechnej), prawa polskiego i międzynarodowego, a także geografii, matematyki, fizyki. W nauczaniu filozofii uwzględniano poglądy autorów nowożytnych. Szczególną rolę wychowawczą odgrywały retoryka (tematy ćwiczeń obejmowały aktualne problemy społeczne i polityczne) oraz teatr szkolny; dla absolwentów utworzono dodatkowe kursy matematyki i architektury oraz prawa. Staranny dobór nauczycieli umożliwiał wprowadzanie nowych metod nauczania i wychowania. Specjalnie zaprojektowany, po raz pierwszy uwzględniający szerzej zasady higieny i wygody, budynek szkolny zapewniał doskonałe warunki nauki. Collegium Nobilium zapoczątkowało reformę szkół pijarskich. Jego program wychowawczy stał się wzorem dla innych szkół zakonnych, nawiązała do niego również Komisja Edukacji Narodowej. Okres największego rozkwitu przeżywało w latach 1745–95. Wykształciło wielu wybitnych działaczy polskich oświecenia, polityków i reformatorów (m.in. I. i S.K. Potoccy). Istniało do 1832 r.
W 1747 r. została uroczyście otwarta Biblioteka Załuskich, założona przez braci Józefa Andrzeja i Andrzeja Stanisława. Biblioteka Załuskich była pierwszą polską biblioteka narodową i jedna z pierwszych na świecie udostępniająca zbiory publiczności. W 1774 r. przejęta została przez państwo, powierzona Komisji Edukacji Narodowej (pod nazwą Biblioteka Rzeczypospolitej Załuskich zwaną). Od 1780 r. na mocy uchwały sejmu otrzymywała pierwszy w Polsce egzemplarz obowiązkowy. Jedna z największych bibliotek w ówczesnej Europie. W 1794 r. liczyła ok. 400 tys. druków, ok. 20 tys. rękopisów, ponad 40 tys. sztychów. Z wywiezionych w 1795 r. do Petersburga zbiorów utworzono Cesarską Bibliotekę Publiczną (ob. Rosyjska Biblioteka Narodowa). W wyniku traktatu ryskiego (1921 r.) część zbiorów rewindykowano i w 1928 r. włączono do Biblioteki Narodowej. W 1944 r. niemal całkowicie zniszczone.
W 1780 r. sejm uchwalił prawo o tzw. egzemplarzu obowiązkowym, nakazujące wszystkim wydawcom dostarczać jeden egzemplarz do biblioteki Załuskich, która stała się wtedy prawdziwą biblioteką narodową. W 1729 r. w Warszawie zapoczątkowano wydawanie gazety ogólno informacyjnej. Początkowo monopol na wydawanie gazety miał zakon pijarów, ale od 1736 r. przejęli go jezuici, natomiast po ich rozwiązaniu przywilej otrzymał Szczepan Łuksina. Gazeta często zmieniała nazwy – w czasach Augusta III funkcjonowała jako „Kurier Polski” i „Gazety Cudzoziemskie”, a w czasach stanisławowskich był wydawana pod nazwą „Gazeta Warszawska”.
W 1765 r. powstała Szkoła Rycerska pod kierownictwem Adama Czartoryskiego. Szkoła Rycerska, Akademia Szlachecka Korpusu Kadetów, była pierwszą w Rzeczypospolitej szkoła państwową, założoną w Warszawie przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Przeznaczona głównie dla ubogiej młodzieży szlacheckiej, była utrzymywana przez skarby: koronny i litewski. Miała za zadanie przygotowywać młodzież do służby wojskowej i do urzędów cywilnych, wychowując ją w duchu miłości i poświęcenia dla kraju. Kadrę pedagogiczną tworzyli w części oficerowie wykładający teorię i prowadzący ćwiczenia wojskowe, w części — profesorowie realizujący program obejmujący historię, geografię, prawo, ekonomię, języki nowożytne. Komendantem Szkoły Rycerskiej był A.K. Czartoryski, autor Katechizmu kadeckiego (przeznaczonego dla uczniów zbioru wskazań z zakresu etyki indywidualnej i obywatelskiej). Do nadania szkole charakteru narodowego przyczynił się jej pierwszy dyrektor naukowy, Anglik J. Lind, metody dydaktyczne udoskonalił jego następca, profesor matematyki, Wirtemberczyk Ch. Pfleiderer, o zapewnienie bytu i przetrwanie szkoły walczył jej ostatni dyrektor, gdańszczanin M. Hube. Przez szkołę przeszło ok. 650 uczniów; część z nich wzięła udział w powstaniu kościuszkowskim w 1794 r. Do jej wychowanków należeli m.in.: T. Kościuszko, J. Jasiński, M. Hauke, J. Ursyn Niemcewicz, K. Kniaziewicz, J. Sowiński. Została zamknięta w 1794 r.
Opublikowano dnia: 27 maja, 2010   
Proszę oceń : 1 2 3 4 5
Tłumacz Wyślij Odnośnik Drukuj

Więcej streszczeń i recenzji użytkownika TomHagen

More
X

.