Dialogi Platona Dialogi wczesne - zwane także
sokratycznymi, gdyż główną postacią w nich występującą
jest Sokrates , albo
aporetycznymi (
aporia oznacza
trudność logiczną, niemożność rozwiązania problemu), gdyż Sokrates w trakcie dyskusji zbija przekonania swoich oponentów, nie proponując w zamian konstruktywnych wniosków. Należą tutaj:
Laches,
Charmides,
Lyzis,
Eutyfron,
Protagoras,
Gorgiasz,
Ion, ,
Kriton,
Hippiasz Mniejszy,
Hippiasz Większy,
Obrona Sokratesa,
Menon,
Eutydem i
Meneksenos. · Dialogi średnie - kontruktywne, w których przedstawiona jest teoria idei. Grupa ta obejmuje dialogi
Menon,
Fedon,
Fajdros,
Uczta,
Państwo. W dialogach tych również występuje postać Sokratesa, ale nie odgrywa już roli pierwszoplanowej, a ogranicza się do przekazywania platońskiej nauki o ideach. · Dialogi późne, albo krytyczne, w których Platon zdaje się wycofywać z teorii idei dostrzegając tkwiące w nich aporie. Do grupy tej zaliczamy dialogi:
Parmenides,
Sofista,
Polityk,
Fileb,
Timajos,
Kritiasz i
Prawa.
Prawa są jedynym dialogiem, w którym nie występuje postać ukochanego mistrza Platona.
Filozofia Platona Teoria poznania - metoda dialektyczna Z koncepcji istnienia świata idei i rozumienia duszy wynikała platońska teoria poznania. Zdaniem Platona dusze posiadały doskonałą wiedzę o świecie idei, w nim preegzystując, ale na drodze ze świata idei do ciała człowieka tę wiedzę traciły. Zapominanie to jednak nie było zupełne i człowiek ma możliwość przypomnieć sobie znane niegdyś idee. Uczenie się jest więc w istocie nie poznawaniem nowych rzeczy, lecz "
przypominaniem" (
anamnezą) świata idei. Tęsknotę wobec świata idei, będącą motorem poznania rozumowego Platon nazywa
Erosem. Aby dusza nie zbłądziła, proces uczenia musi być właściwie przeprowadzony. Nauczanie umiejętności praktycznych jest tylko pomocą w radzeniu sobie w świecie materialnym. Dużo istotniejsze dla Platona jest studiowanie "samego siebie" w poszukiwaniu pamięci o prawdziwych ideach. Pomocny w tym miał być system edukacji oparty na
dialektyce. Polega ona na dochodzeniu do prawdy poprzez dialog ucznia z nauczycielem, analizę i syntezę pojęć, tworzenie tez i antytez, ich przyjmowanie lub odrzucanie.
Etyka i Teoria Państwa Dobro jest w tym systemie pamięcią o świecie idei, w którym panują "idealne" stosunki, a zło jest brakiem tej pamięci. Zło wynika więc z niewiedzy; pogląd ten wywodzi się od Sokratesa i zwany jest intelektualizmem etycznym . Dążenie do dobra zostanie po śmierci wynagrodzone poprzez powrót duszy do świata idei, podczas gdy dusze nierozumne zostaną ukarane ponowną utratą życia i wcieleniem. Ta koncepcja etyczna została uzupełniona przez nawiązującą do podziału duszy na trzy części teorię cnoty. Każdej części duszy odpowiada właściwe jej dobro. Zadaniem części rozumnej jest osiągnięcie
mądrości, zadaniem niższych części jest podporządkowanie się rozumowi: popędliwość osiąga to poprzez
męstwo (stałość), a pożądliwość poprzez
umiarkowanie (panowanie nad sobą). Harmonię między częściami duszy gwarantuje cnota
sprawiedliwości. Koncepcja ta została przyjęta przez chrześcijaństwo pod nazwą czterech
cnót kardynalnych. Idealne państwo polega na podziale zadań i tak jak trzem częściom duszy odpowiadają trzy cnoty, tak samo powinny odpowiadać im trzy stany społeczeństwa:
stan uczonych (władców-filozofów) dbających o rozumne kierowanie państwem i umożliwiających prowadzenie przez pozostałych obywateli rozumnego i cnotliwego życia;
stan strażników (wojskowych) dbających o wewnętrzne i zewnętrzne bezpieczeństwo państwa oraz
stan żywicieli, zapewniających zaopatrzenie wspólnoty w potrzebne dobra materialne. Skoro dobro jest tożsame z wiedzą, to podstawą państwowości stanowi wychowanie. Najzdolniejsi powinni kontynuować edukację przechodząc kolejne szczeble "wtajemniczenia" odpowiadające kolejnym etapom przypominania sobie świata idei. Stan filozofów powinien być produktem kształcenia oraz starannego doboru. Nauka ta obejmować winna 10-letnie studia w zakresie matematyki , astronomii i teorii harmonii (muzyki), 5-letnie studia dialektyki oraz 15-letni okres praktycznej działalności politycznej. Dwa wyższe stany powinny całkowicie poświęcić się dobru wspólnoty, wyrzec egoizmu i własności prywatnej (także kobiet i dzieci). Platon przeprowadzał krytykę istniejących ustrojów państwowych. Jego zdaniem rządy najlepszych (
arystokracja) wyradza się w rządy najdzielniejszych (
timokrację), następnie w rządy bogatych (
oligarchię), zmienionego w wyniku przewrotu przez
demokrację, torującą drogę rządom jednostki (
tyranii). Sam Platon bezskutecznie próbował wcielić w życie swoje idee na Sycylii . Następnie jego idee państwa stanowego stały się podstawą koncepcji średniowiecznych, w których filozofów zastąpili duchowni, a strażników - rycerze. Późniejsza krytyka uznawała Platona za prekursora totalitaryzmu ze względu na postulowaną całkowitą reglamentację wszystkich aspektów życia.