Św. Tomasz z Akwinu Poprzednicy -Arystoteles
Albert Wielki
-wyższość doktryny filozoficznej Arystotelesa nad augustyńską
-przejął część doktryn neoplatońskich
-zakładał racje zalążkowe, mnogość form, dusze jako substancje, iluminacja warunkiem poznania
-oddzielił dziedzinę tajemnic religii od prawd filozofii , inne zasady teologii a inne przyrodoznawstwa
-od Awicenny przejął kompromisową teorie w sprawie uniwersaliów
-przypomniał kosmologiczny dowód nad istnienie Boga
-wyprowadził impuls do historycznego rozumienia Arystotelesa
-prowadził doświadczenia w sprawach botaniki
-w XIV i XV wieku jego uczniowie (albertyści) weszli w konflikt z Tomistami
Poglądy Wiedza i Wiara -oddzielił wiedze od wiary ,dziedzinę rozumu od Objawienia
-umysł poznaje oprócz rzeczy zmysłowych :Boga- jego istnienie , własności , działanie
-są jednak prawdy niepojęte dla rozumu ( trójca święta, grzech pierworodny)
-niektóre prawdy przekraczają rozum ale żadna mu się nie sprzeciwia
-filozofia jeśli służy teologii to tylko o tyle że przygotowuje do wiary
Nauka o Bycia Substancja a Uniwersalia -umysł ludzki poznaje tylko rzeczy jednostkowe
-tylko rzeczy jednostkowe są substancjami
-uniwersalia-istnieją w substancjach, mogą być wyabstrahowane przez umysł ale same substancjami nie są
-3 postacie uniwersaliów
1 zawarty w substancji jednostkowej którego istotę stanowi (in re) -powszechnik bezpośredni (universale directum)
2 wyabstrahowany przez umysł (post rem) -powszechnik refleksyjny (reflexivum)
-w tej postaci nie istnieje realnie (formaliter) istnieje jedynie w umyśle a jedynie podstawę (fundamentaliter) ma w rzeczach
3 niezależny od rzeczy (ante rem) -idee w umyśle bożym, wzór według którego Bóg stworzył świat
-To zestawienie to połączenie wszystkich 3 koncepcji występujących w średniowieczu
Składniki Bytu
-jedynie jednostkowe rzeczy są substancjami , bytami samodzielnymi są one zawsze złożone
-substancje złocone z Istoty (essentia) i istnienia (existentia)
-3 rodzaje bytu
1 byty materialne - istota +istnienie.
-Istota = Oznaczona materie + zindywidualizowana forma
2 Byty duchowe - Istota + istnienie
-Istota = Forma
3 Bóg - Istota = Istnienie
-według Arystotelesa- forma jest Aktem , Materia potencjom
-Bóg jest najwyższym Aktem
Nauka O Bogu Istnienie Boga -istnienie Boga nie jest oczywiste , nie jest prawdą wrodzoną – trzeba jej dowodzić
-istnienie Boga nie jest prawdą oparta na apriorycznym rozumowaniu, nie wynika z pojęcia prawdy ani z pojęcia bytu doskonałego
-dowody na istnienia Boga z doświadczenia przez poznanie jego dzieł
-5 dowodów na istnienie Boga 1 (ex motu)- z istnienia ruchu - musi istnieć pierwsza przyczyna ruchu
2 (ex ratione causae efficientis) z niesamoistności świata - musi istnieć istota samoistna będąca przyczyną świata
3 (ex possibilli et necesserio)- z przypadkowości rzeczy - wnosi iż istnieje poza nimi istota konieczna
4 (ex gradibus perfectionis)- z faktu że istoty są różnej
doskonałości - istnieje istota najdoskonalsza
5 (ex gubernatione rerum) z powszechnej celowości przyrody - musi istnieć istota najwyższa rządząca przyrodą a działająca celowo
-wszystkie dowody typu kosmologicznego, oparte na założeniu że szereg przyczyn nie może iść w nieskończoność
Przymioty Boga
1 własności Boga można poznać rozumem
2 umysł nie poznaje ich wprost ale drogą negacji lub eminencji
3 istotą metafizyczną Boga jest samoistność (aseitas)
- Bóg to jedyny Byt który istniej sam przez się wszystkie inne są zależne
-Bóg jest samoistny, nie ma przyczyny, niezmienny, wieczny, niematerialny, jest bytem prostym, istota = istnienie, nie może być definiowalny.
Nauka o Świecie Stosunek Boga do Świata -stosunek stwórcy do stworzenia
-creactio ex nihilo- nie z odwiecznej materii
-świat stworzony wprost przez Boga
-stworzenie aktem woli nie konieczności
-stworzenie według idei Bożych, Bóg miał program świata w swych myślach stworzenie to realizacja tych idei
-stworzenie nastąpiło w czasie-ale to sprawa wiary nie rozumu,
-opatrzność Boża i celowość świata
-Bóg jest przyczyną sprawczą i celową świata , jego celem
Budowa Świata
-świat rozumowym i celowym dziełem Boga
-mnogość i różnorodność były konieczne aby Bóg mógł w pełni wyrazić swoją istotę
Nauka o Duszy
-ciało i duszą to natura człowieka
-commensuratio -przyporządkowanie formy i materii
-hylemorfizm -dusza jako forma istoty organicznej
-dusza jest rozumna bo to poznanie jest czynnością wyróżniającą i właściwą człowiekowi
-forma wyższa obejmuje niższe (funkcja rozumna przejmuje funkcje zmysłowe)
Tomasz głosił całkowita jedność formy, aby być jedną substancją człowiek musi mieć jedną formę
Tomasz głosił psychofizyczną jedność człowieka
Nauka o poznaniu
1 receptywność poznania - przedmiot wraża w duszę swój obraz, odbywa się to przy zetknięciu z przedmiotem - przy pomocy zmysłów, niezastąpiona rola zmysłów przy powstawaniu poznania.
-Poznanie empiryczne.
-Człowiek nie posiada idei wrodzonych
2 łączenie poznania wyższego z niższym (umysłowego ze zmysłowym) umysł posługuje się zmysłami. Umysł złączony z ciałem nie może obejść się bez zmysłów. Od zmysłowego poznani rzeczy jednostkowych umysł przechodzi do poznania ogólnego - abstrakcyjnego.
-rozum czynny- światło padające na wyobrażenie wydobywa zawarta w nim istotność
-umysł bierny- receptywny odbiera bodźce poznawcze
Teoria poznania w Zagadnieniach Szczegółowych
-Przedmioty materialne poznajemy rozumowo
-mamy o nich wiedze ogólną i pewną - odnosi się do rzeczy ogólnych (gatunków) a nie jednostkowych
-Dusze własną poznajemy tylko pośrednio
-bezpośrednio poznajemy jedynie czynności duszy
-władze zaś duszy i sama dusze wyłącznie na drodze refleksji
Filozofia Moralna
-arystotelesowska etyka umiaru i rozumu
-każde dobro ma swoje miejsce w życiu
-intelektualizm etyczny, pierwszeństwo rozumu przed wola
-człowiek dąży do szczęścia - do poznani Boga
Opozycja
-Stefan Tempier- krytykował indywidualność materii
-Robert Kilwardby -odrzucenie jedności formy