Młoda
Polska – okres w dziejach literatury
polskiej obejmujący lata 1891-1918. Dochodzą wówczas do głosu nowe
prądy artystyczne i umysłowe,
takie jak: modernizm, dekadentyzm, symbolizm, ekspresjonizm, impresjonizm i katastrofizm.
Nazwa analogiczna
od nazw funkcjonujących w innych krajach europejskich np: Młode Niemcy.
Twórcy młodopolscy odrzucali racjonalistyczną filozofię pozytywizmu,
nawiązywali do tradycji romantycznej
(prymatu uczuć i emocji nad rozumem) oraz wiary w szczególną pozycję artysty w
społeczeństwie (stąd inna nazwa
epoki - neoromantyzm).
W pierwszym dziesięcioleciu Młodej Polski obserwowano narastanie nastrojów
dekadenckich, pesymistycznych, które znalazły wyraz przede wszystkim w poezji.
Nazwa epoki "Młoda Polska" wywodzi się od tytułu cyklu artykułów Artura Górskiego, publikowanych na łamach
krakowskiego "Życia". Terminem "modernizm" nazywa się też
ogół zjawisk i kierunków awangardowych w kulturze europejskiej zapoczątkowany
na przełomie XIX i XX wieku. Najwybitniejsi twórcy tej epoki: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Stefan Grabiński, Stanisław Wyspiański, Stefan Żeromski, Władysław Stanisław Reymont, Gabriela Zapolska, Wacław Berent.
Wybitni dramaturdzy europejskiego modernizmu:
Henryk IbsenAugust StrindbergMaurice Maeterlinck
Młoda Polska była dziełem generacji pisarzy, którzy debiutowali w
dziesięcioleciu 1890-1900, czyli pokolenia lat 60., 70. Rozwijała się jako odpowiedź na sytuację
ideową, filozoficzną, polityczną i artystyczną końca wieku, którą
młodopolszczanie oceniali negatywnie. Świadczyło o tym poczucie kryzysu
wartości i systemów filozoficznych (o charakterze przyrodniczym i
materialistycznym). Była protestem przeciwko standaryzacji i technicyzacji życia społecznego, obyczajowości mieszczańskiej,
antagonizmom społecznym. Dążenia niepodległościowe w tamtym czasie wzrastały,
nastąpił więc powrót do romantyzmu i poszukiwań symbolicznych i nastrojowych form ekspresji. Zwrócono
uwagę na takie formy uczuciowości jak: melancholia, rozpacz, pożądanie nirwany lub śmierci, tragizm istnienia, somnambulizm. W okresie tym rozwinęły się nowe tendencje literackie (i nie tylko),
takie jak dekadentyzm, neoromantyzm, symbolizm, ekspresjonizm, naturalizm, impresjonizm i secesja. Młoda Polska – samookreślenie grupy artystów z lat 1890-1918 i pochodzi z manifestu programowego Artura Górskiego, w którym skrytykował on pozytywistów i przedstawił program literacki młodych twórców. W programie zwrócono
uwagę na ponad przeciętność artysty, podniesiono go do rangi wieszcza, zwykłego
człowieka zaś nazwano "filistrem", czyli osobą ograniczoną. Żądano
wolności oraz oddzielenia sztuki od dziedzictwa kulturowego. Powstaje hasło
"sztuka dla sztuki" oznaczające rezygnację z obywatelskich powinności
piśmiennictwa, a położenie nacisku na indywidualizm i jednostkowe przeżycie. Jednocześnie niektórzy twórcy kontynuowali
problematykę wyzwoleńczą. Głównymi ośrodkami życia literacko-artystycznego
Młodej Polski stały się Kraków i Lwów, dużego znaczenia nabrało również Zakopane. Natomiast Warszawa została pozbawiona zasadniczych wyznaczników kultury, gdyż po powstaniu styczniowym panowała tam napięta sytuacja. Pomimo
tego udało się jej jednak wprowadzić w sztukę młodopolską wybitną prozę (Stefan Żeromski, Władysław Reymont) i ciekawy estetyzm. Młoda Polska
była okresem aktywizacji literackiej, przede wszystkim poetyckiej,
czasopiśmienniczej, oraz artystycznej. Inspirowano się prądami filozoficznymi (schopenhaueryzm, nietzscheanizm) i estetycznymi. Nawiązywała do immoralizmu, pesymistycznej metafizyki i intuicjonizmu. W latach 1900-1905 nastąpiły przemiany artystyczne i
filozoficzne. Bunt modernistyczny i pesymizm zaczęły być wtórne. Leopold Staff ogłosił program
poezji aktywnej i optymistycznej. Popularna stała się
postać św. Franciszka z Asyżu. Nawet u najwybitniejszych nastąpiło
odstąpienie od nastrojowości i nasilenie środków ekspresji. Na łamach typowo
młodopolskiego pisma "Chimera" nastąpiło odkrycie poezji Norwida. Na "Młodej Polsce"
wzorowali się tacy literaci, jak Witold Gombrowicz czy Jerzy Pilch.
Więcej streszczeń na temat Młoda Polska