Mechanicos –
człowiek od maszyn
Wychwalając geniusz
starożytnych architektów nie da się nie wspomnieć
o
robotnikach, którzy często za marne grosze piekli się w
upalnym słońcu. Niewolnicy byli najtańszym środkiem do realizacji
celu, więc nikt nawet nie zastanawiał się jak można byłoby ich
zastąpić.
Na szczęście starożytni
nie byli aż tak oszczędni. Będąc znudzeni codziennym życiem
postanowili się zabrać za inżynierię i to z doskonałym skutkiem.
Najjaśniejsza,
najpiękniejsza, najświetniejsza jak
zwykło się mówić o Aleksandrii była przy Egipcie
najważniejszym ośrodkiem naukowym. To stamtąd wywodzili się lub
tam ściągali najwybitniejsi uczeni z całego cywilizowanego świata,
aby wymieniać się wiedzą i rozwijać swoje
zainteresowania, między
innymi w Bibliotece Aleksandryjskiej liczącej ponad 500 tys. zwojów.
To w Musejonie wybitny matematyk i astronom Arystarch z Samos
(310-230 p.n.e.) stworzył heliocentryczną teorię budowy świata,
a...
Heron z Aleksandrii,
genialny wynalazca świata antyku, postanowił zrewolucjonizować
przemysł i pewnie osiągnąłby sukces, gdyby nie to, że urodził
się zbyt wcześnie. Jego epoka nie była gotowa na tak wielkie
zmiany. On, świetny matematyk (wymyślił wzór na pole
trójkąta zwany Herona oraz metodę przybliżonego obliczania
pierwiastków), okazał się równie innowacyjnym
wynalazcą. Do najważniejszych dzieł należą: Pneumatika (w
których wyłożył prawa odbicia światła również te
zastosowane w latarni Faros), Automaty,
o swoich największych wynalazkach, oraz znane z tłumaczeń
arabskich Mechanika i
Metryka.
Z
racji wielkiego zainteresowania Rzymian rzemiosłem wojennym,
większość wynalazców zmierzało w tym kierunku. Ktesibios,
mistrz Herona, wybitny konstruktor aleksandryjski z III wieku p.n.e.
wynalazł działo wyrzucające pociski za pomocą sprężonego
powietrza oraz przyrząd umożliwiający wspinanie się na mury bez
drabin. Odpowiedzią Herona, który czuł się jego uczniem
była katapulta. Zainteresowania Herona wykraczały jednak daleko
poza konstruowanie broni. Pasja Ktesibiosa, sięgająca o wiele dalej
niż budowa samych machin wojennych, ale i fontann, automatów
i zegarów wodnych udzieliła się też Heronowi, którego
mechaniczne zabawki wykorzystywano m.in. w świątyniach do
symulowania nadprzyrodzonych sił zamieszkujących je bogów.
Pomyślmy tylko jakież wrażenie na wiernych musiały robić
automatyczne wrota świątyni (nazwane przez Herona „maszyna nr
37”), otwierające się, gdy kapłan zbliżał się z procesją.
W podobny
sposób manipulowano ludźmi posągami bogów składających
ofiary czy maszynami do wróżenia, które za odpowiednią
opłatą przepowiadały przyszłość lub udzielały rad. Kapłani
prowadzili łatwowiernego delikwenta przed oblicze „omena”.
Ciekawy swoich losów
człowiek zakręcał kołem i zadawał
pytanie, na które odpowiedź mogła brzmieć tylko „tak”
lub „nie”. Jeśli odpowiedź bogów była twierdząca ,
znajdujący się nad kołem ptak wydawał trele. Owym „boskim
głosem” sterował stojący z tyłu mechanizmu kapłan.
Takiego
„wróżącego ptaka” zrekonstruował na podstawie
zachowanych pism Herona Richard Windley. Urządzenie to działało na
zasadzie syfonu – wodę wlewało się od góry i kiedy ta
osiągała pewien poziom, była gwałtownie zasysana. Do rur
dostawało się powietrze, dzięki czemu gwizdek wydawał dźwięk, a
dzióbek ptaszka się otwierał.
Heron
wymyślił również pierwszy automat na pieniądze.
Wykorzystano go do wydawania wody do rytualnych oczyszczeń. Pod
koniec dnia kapłani uzupełniali zbiornik i zabierali monety.
Aleksandryjski konstruktor w swoich wynalazkach w większej części
wykorzystywał parę wodną i to właśnie jej zastosowanie mogło
zapoczątkować już 2 tys. lat przed XVIII – wiecznym wynalazkiem
Jamesa Watta wielką rewolucję przemysłową. Skonstruował bowiem
turbinę poruszaną parą, tzw. banię parową Herona, eolipyl.
Jednak nie potraktował swojego wynalazku poważnie i niewiele się
zastanawiając nad powagą odkrycia wymyślał mechaniczne zabawki na
potrzeby ... teatru.
Od
czasów Herona w teatrze pojawiały się znacznie bardziej
udoskonalone urządzenia, począwszy od ruchomej scenografii po tzw.
teatr automatyczny, który bez udziału aktorów sam
odgrywał całe przedstawienie.
Niezwykłym są talent i zdolności Herona, z których on sam
zdawał sobie sprawę i wykorzystywał je. Szkoda tylko, że
większość z nich nie znalazło praktycznych zastosowań, bo może
wtedy inaczej potoczyłyby się losy ludzkości. Za czasów
Herona ludzie byli znacznie mniej cenni niż sprawujące władze
pieniądze.