USTRÓJ POLITYCZNY:
Podboju Półwyspu Peloponeskiego dokonały drużyny wojów pod wodzą naczelników plemion –
królów. Byli oni dowódcami wojska, najwyższymi kapłanami i sędziami. Stopniowo jednak ich władza słabła. Zdobywane łupy oraz rozwój gospodarki przyczyniły się do powstania różnic materialnych wśród równych sobie dotychczas członków plemion. Wykształciła się grupa najbogatszych właścicieli ziemskich – arystokracja (w języku greckim „ariostoi” – najlepsi). Przejęła ona kontrolę nad ziemią uprawną, a w niektórych polis obaliła królów i sama objęła rządy. Obowiązki królewskie podzielono między wywodzących się z tej grupy urzędników. Wybierani byli oni na rok, a po zakończeniu urzędowania stawali się członkami rady zwanej areopagiem. Pozostali mieszkańcy nie mieli wpływu na władzę.
Rządy arystokracji budziły narastające niezadowolenie wśród najuboższej ludności. Z czasem na scenie politycznej pojawiły się osoby ambitne, dążące do obalenie władzy. Dzięki poparciu niższych grup społecznych rządy przejmowali siłą. Nazwano ich tyranami. Konfiskowano majątki ziemskie arystokracji, a jej przedstawicieli zmuszano często do opuszczenia państwa. Dla wielu polis był to jednak okres największej świetności. Zakładano kolonie, w których sprzedawano produkowane w Grecji towary. Kwitł handel, a miejscowi rzemieślnicy szybko się bogacili. Zyski pozwoliły tyranom utrzymywać dwory, najemne armie i flotę. Rządy ich nie przetrwały jednak długo. Z czasem bowiem wykształciła się warstwa średnia. Tworzyli ją drobni właściciele ziemscy, bogaci kupcy i rzemieślnicy. Oni zaczęli zdobywać prawa polityczne, uzyskali też wpływ na rządy w państwie.
ATENY: Państwem, w którym doszło do wykształcenia nowego ustroju, były Ateny. Początkowo, podobnie jak w innych polis, rządy sprawowali królowie, a później arystokracja. Przeciwko jej rządom buntowali się biedni rolnicy, którzy często zaciągali pożyczki u bogatych właścicieli ziemskich, by przetrwać lata nieurodzaju. Nie mogąc spłacić długów stawali się niewolnikami. Narastające niezadowolenie obywateli zmusiło arystokrację do wprowadzenia zmian. Ich autorem był Solon. Dzięki niemu umorzono chłopom długi, a dłużnikom sprzedanym w niewolę przywrócono wolność. Solon zakazał pożyczek pod zastaw osoby dłużnika, przeprowadził również reformę ustroju państwa. Obywateli podzielił na 4 grupy, w zależności od majątku, a nie, jak dotychczas, od urodzenia. Dostęp do urzędów mieli wyłącznie członkowie trzech pierwszych grup. Wszyscy mogli natomiast uczestniczyć w zgromadzeniu ludowym. Dalsze reformy przeprowadził Klejstenes. Chcąc osłabić znaczenie i wpływ arystokracji, wprowadził podział na okręgi wyborcze. Znaleźli się w nich przedstawiciele wszystkich grup społecznych. Z każdego okręgu wybierano jednakową ilość przedstawicieli do rady, która wykonywała uchwały zgromadzenia. System ten zapewniał Ateńczykom równe prawa polityczne, niezależnie od ich urodzenia, czy stanu majątkowego. Reformy Klejstenesa umożliwiły rozwój demokracji. Demokracja w Atenach najpełniej rozwinęła się w V w. p.n.e. Wybitnym politykiem tego okresu był Perykles. Przeprowadzone przez niego reformy pozbawiły areopag wszystkich uprawnień politycznych. Urzędnikom państwowym przyznano pensje, które nawet najbiedniejszych miały zachęcić do uczestniczenia w rządzeniu. Najważniejszą instytucja w tym czasie stało się zgromadzenie ludowe. Ono decydowało o wszystkich sprawach w państwie. W jego obradach uczestniczyli wyłącznie obywatele (mężczyźni powyżej 20 roku życia). Rola rady ograniczała się do pełnienia funkcji organizacyjnych..