Związek
Socjalistycznych Republik Radzieckich w okresie międzywojennym cz.II
Gospodarka w nowym państwie
oparta była na nakazowo - rozdzielczym systemie oraz planowości, podstawą
których stała
się nacjonalizacja wszelkich środków produkcji. Jedynie na bardzo
krótki czas od tego odstąpiono w ramach tzw. Nowej Ekonomicznej Polityki (NEP),
prowadzonej przez Lenina w latach 1921-1924. NEP
był częściowym
powrotem do gospodarki rynkowej, jednak podstawowe dziedziny przemysłu
pozostały nadal własnością państwa. Odwołano zasady komunizmu wojennego:
zniesiono system państwowego rozdzielnia towarów i przywrócono normalny rynek
towarowo-pieniężny, obowiązkowe dostawy towarów rolnych zastąpiono podatkiem
żywnościowym, zezwolono na własność prywatną w tych gałęziach, które znajdowały
się poza państwowym monopolem, w przemyśle państwowym wprowadzono pewne
liberalne zasady.
Posunięcia te przyniosły bardzo szybko ożywienie
gospodarcze, odrodzenie handlu i rynku, wzrost produkcji rolnej i przemysłowej
oraz stabilizacje finansową państwa. Wszystko to sprzyjało likwidacji zniszczeń
wojennych, poprawie gospodarki i postrzegania ZSRR zagranicą - zwiedzione pozorną
normalizacją kraje Zachodniej Europy zniosły blokadę gospodarczą ZSRR.
Zgodnie z konstytucją z grudnia 1922 r. Związek
Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) był państwem demokratycznym o
charakterze federalnym. Jednakże po śmierci W. Lenina w 1924 roku władzę w ZSRR przejął Stalin.
Rozpoczęła się nagonkę na tzw. spekulantów oraz ich aresztowania. Przedstawiana
przez Józefa Stalina koncepcja dotycząca uprzemysłowienia ZSRR zakładała przede
wszystkim szybki rozwój przemysłu, który realizowany był w pięcioletnich
gospodarczych planach (1928 -1932, 1933 -1937, 1938 -1942). Podczas pierwszej
pięciolatki zbudowanych zostało 1500 przemysłowych zakładów jak również
przeszło 5700 km linii kolejowych. Wówczas podjęte gigantyczne przemysłowe oraz
energetyczne przedsięwzięcia doprowadziły między innymi do wybudowania
hutniczego kompleksu w Magnitogorsku jak również elektrowni wodnej Dnieproges.
Budowy te odbywały to się w wyjątkowo ciężkich terenowych i klimatycznych
warunkach, przy niesamowitym zacofaniu technicznym. W trakcie drugiej
pięciolatki doszło do narodzin tzw. ruchu stachanowskiego, zwanego
socjalistycznym współzawodnictwem w pracy. Procesowi uprzemysłowienia również
towarzyszyły całkiem odmienne dwa zjawiska: entuzjazm a także poświęcenie
pewnej części społeczeństwa i nieludzki wręcz wyzysk oraz poniżanie godności
mas ludzkich, zniewolonych do granic możliwości. Przede
wszystkim Stalinowi zależało na stworzeniu podstaw wielkiej produkcji rolnej na
masowa skalę, która pomogłaby totalitarnemu państwu budować podstawy potęgi
militarnej ZSRR. Do rozwoju przemysłu potrzeba bowiem prozaicznej rzeczy:
żywności dla robotników. Kiedy okazało się na początku lat 30 tych że chłopi
ukraińscy mogą łatwo doprowadzić do głodu radzieckie miasta (co zaczęło się
dziać), każdy władca o ambicjach Stalina musiał coś robić, bo to była szybka
droga do upadku każdej władzy. Chłopi żeby nie oddawać władzy sowieckiej
nadwyżek żywnościowych zabijali swoje nadwyżki, lub ich nie produkowali, a
Stalin. Potrzebował żywności dla miast więc odebrał chłopom to co im zostało.
Rozpoczął się więc głód na Ukrainie. Nie zmienia to faktu że głód na Ukrainie
był wielką zbrodnią komunizmu i Stalina. Planowość w komunistycznej
gospodarce spowodowała wrogość radzieckiego państwa w stosunku do prywatnej
własności w rolnictwie. Ustrojowe pryncypia a także katastrofalna sytuacja
żywnościowa doprowadziły do ogłoszenia w roku 1929 przez Stalina tzw. programu
kolektywizacji. Realizowanie tego programu polegało na łączeniu przymusowym
prywatnych chłopskich gospodarstw we wspólne gospodarstwa, tzw. kołchozy.
Wszystkich sprzeciwiających się temu, a szczególnie gospodarzy zamożniejszych
czyli tzw. kułaków, umieszczano w łagrach albo zsyłano na Syberię. Nasilenie
kolektywizacyjnej akcji miało miejsce w latach 1929 -1932. Wówczas uznano, iż
co piąte chłopskie gospodarstwo jest kułackie. Powszechne aresztowania a także
wywózki spowodowały potworną dezorganizację oraz spadek rolnej produkcji. Na
skutek występującego wówczas głodu zmarło, w latach trzydziestych XX wieku,
przeszło 10mln ludzi. W 1936 roku wprowadzono nową konstytucję, która
gwarantowała prawa obywatelskie, prawo republik do wystąpienia z federacji, a
władzę w państwie przekazywała w ręce Rady Najwyższej. Jej postanowień
oczywiście nie respektowano.
Niewątpliwie z postaciami
Lenina i Stalina możemy mówić o tak zwanym kulcie jednostki. Kult jednostki
jest to kult przywódcy w imperialnym, autorytarnym lub totalitarnym systemie
władzy. Przywódca otaczany takim kultem jest przedstawiany przez państwową propagandę
jako osoba nieprzeciętnie utalentowana, nieomylna, której cały naród jest
winien wdzięczność. Jego wizerunek jest powielany w niezliczonych pomnikach,
obrazach itd., a przypisywane mu myśli i wypowiedzi są nieustannie cytowane w
książkach i innych mediach. Jakakolwiek próba kwestionowania geniuszu osoby
otaczanej kultem bądź dewastowania jej wizerunków w totalitarnym państwie jest
karana surowymi represjami. Czasami kult przybiera formę parareligijną z
"rytuałami" na część przywódcy, "modlitwami" do niego i
"medytowaniem" jego wypowiedzi. Stalin oprócz tego, że był
postrzegany jako wódz „twardej ręki” zabiegał również o stworzenie wizerunku
uwielbienia. Dlatego też popularne były portrety Stalina z dziećmi, przez co
wykreował się on na silnego i bezwzględnego dla wrogów, a zarazem opiekuńczego
„ojca” swego narodu. Mimo wielu popełnionych przez niego zbrodni wielu
mieszkańców Rosji go kochało, a wręcz ubóstwiało.
Równorzędnie do rosyjskiego
komunizmu rozwijał się niemiecki nazizm. Obie te ideologie są do siebie
podobne, jednak występują między nimi zasadnicze różnice. Jedną z nich jest
ukierunkowanie swej wrogości. U nazistów jest to wrogość wobec innych ras,
uważając wyższość rasy aryjskiej nad wszystkimi innym, u komunistów występuje
natomiast walka klasowa. Występują też różnice w sferze
gospodarczej i społecznej. Naziści do końca nie naruszali własności prywatnej,
dla swoich celów pozyskiwali przemysłowców, a komuniści skolektywizowali
rolnictwo, znacjonalizowali przemysł, zinstytucjonowali centralne planowanie na
niespotykaną skalę w nazizmie). Naziści mieli na celu zwalczenie
wysokiego bezrobocia i hiperinflacji, które dominowały w Niemczech przed
dojściem NSDAP do władzy, jednak w przeciwieństwie do komunizmu nie negował
prywatnej własności środków produkcji. Jednak zarówno komuniści jak i naziści
zwalczali opozycję strzegąc w ten sposób swojej niepodważalnej władzy. By
osiągnąć swój cel posługiwali się terrorem, posuwając się nawet do ludobójstwa
- Niemcy na tle rasowym (ukierunkowane przeciw Żydom), natomiast ZSRR
gospodarczym (głód na Ukrainie). W obu ugrupowaniach były to rządy „wybitnej”
jednostki, tyle, że Hitler zdobył uznanie przez swą charyzmę, natomiast Stalin
przez „wybicie” konkurencji i terror.
Podsumowując ZSRR w czasach międzywojennych borykało się z poważnymi
problemami, które starało się zamaskować przez światem. Pozornie skuteczny
system komunistyczny w rzeczywistości był nieudolnym aparatem władzy opartym na
zastraszaniu i terrorze. Państwo borykało się z poważnymi problemami gospodarczymi,
przez wprowadzenie monopolu partii i upaństwowieniu gospodarki. Władza
komunistyczna bardziej skupiła się na obronie swojej pozycji niż na rozwijaniu
państwa. Kryła się za ładnymi hasłami równości, które w rzeczywistości okazały
się obłudą i kłamstwem pełnym wyzysku zbiorowości ludzi przez partię, a
panujący kult jednostki był zafałszowanym obrazem wodza komunistów, który w
rzeczywistości odpowiadał za wiele zbrodni.