Lou (Luiza) Andreas-Salome (1804-1876), choć szerzej nieznana,
była jedną z wyróżniających się postaci na
przełomie XIX i XX wieku. Żyła w blasku sławy, która nie zawsze oznaczała zaszczyty, uznanie i pieniądze. Budziła spore kontrowersje i związana
była z wieloma ważnymi ludźmi epoki.
Jednak poza tym, sama wiele wniosła do kultury europejskiej.
Była córką rosyjskiego generała z Niemiec (do tego był francuskiego pochodzenia) oraz kobiety z niemiecko-duńskiej rodziny. Dlatego od małego działały na nią różne bodźce i tradycje. Urodzona i wychowana w dobie sufrażystek, była zwolenniczką nowego nurtu wyzwoleńczego kobiet i stanowiła jedną z najbardziej interesujących osobowości przełomu wieków XIX i XX.
W latach młodości mieszkała w Petersburgu. Jako rosyjska arystokratka nie musiała martwić się o utrzymanie. Bardziej, niż stan majątkowy interesowały ją sprawy nauki i kultury, powiązane z towarzystwem mężczyzn, którzy stanowili dla Salome inspirację.
Studia z filozofii i historii religii odbyła w Zurychu. Dzięki nim poznała sławnego filozofa
Fryderyka Nietzschego oraz jego asystenta, który od razu się w Lou zakochał,
Paula Ree.
Mimo propozycji od obu panów, Lou jeszcze na długi czas pozostawała wolna. Częściowo winą za to obarcza się siostrę
Nietzschego, Elżbietę. Kobieta ta, chcąc zachować brata pod swoją dominacją, prowadziła publiczną nagonkę na jego ukochaną.
Mimo zakończonej znajomości, filozofia
Fryderyka wciąż działała na Salome. Wydała ona błyskotliwe studium psychologiczne
„Fryderyk Nietsche w swoich dziełach” (1894r.). Było ono potwierdzeniem dla zdolności kobiety na polu filozofii współczesnej. Jednak mimo swych talentów („doprawdy prawdziwy z niej diament” – Biedermann), pisanie esejów o mężczyznach swojego życia wywoływało ogromne kontrowersje.
Jako kobieta atrakcyjna, Lou szybko przyciągnęła do siebie kolejnego mężczyznę – wspomnianego wcześniej
Ree. Zawarli specyficzny układ – mieszkali razem, jednak Lou miała pełną swobodę. Takie nieślubne współlokatorstwo dwójki ludzi z towarzystwa wywołało różnorakie reperkusje. Dochodziło do kłótni między zwolennikami i przeciwnikami Salome.
Mając 23 lata (1885r.) pisała dużo, ciekawie i różnorodnie: eseje, opowiadania, recenzje itd. Ukazała się jej pierwsza książka
„W walce o Boga” łącząca wpływy Nietzschego z wpływami kultury rosyjskiej. Trzeba bowiem zauważyć, że jej znajomość tego kraju miała na jej pozycję intelektualną ogromny wpływ – zwłaszcza w okresie zachwytu Dostojewskim i Tołstojem. Jednak mimo tych bodźców świetnie oddawała ówczesny klimat kultury niemieckiej.
Innym ważnym dziełem tamtego czasu był
„Erotik”, którego fragmenty przypominały raczej pracę powstałą w wyzwolonych czasach współczesnych. W wielu środowiskach Salome wywoływała skrajną niechęć, która niejako przelała się na
Paula Ree. Czarna legenda Lou sprawiła, że konserwatywne grono naukowe odrzuciło tego dobrze zapowiadającego się filozofa. Porażka ta sprawiła, że
Paul zajął się medycyną. Jednak odejście Salome w 1887r. spowodowało, że się załamał. Jego śmierć z 1901r uznawana jest za samobójstwo.
W tym samym roku, w którym ścieżki Salome i
Ree rozeszły się, ta pierwsza wzięła dość nieoczekiwany ślub z
Fryderykiem Andreasem. Znali się zaledwie kilka miesięcy. Sama Lou mówiła, że nigdy go nie kochała. Choć małżeństwo formalnie przetrwało do śmierci męża, przez długie lata związek istniał wyłącznie na papierze.
Jej intelektualne i intymne współżycie z mężczyznami było z pewnością bujne. Jednak szczególne więzi łączyły ją z
Rainerem Marią Rilke. Poznali się w 1897r. Salome była o blisko 15 lat starsza od niego. Lou uczyła młodego poetę życia, jednocześnie odkrywając jego talenty iwprowadzając do towarzystwa, które nie miało przed nią tajemnic.
Miejscem ich spotkania było Monachium. W dolinie Izary spędzili razem lato. Erotyki pisane w młodości przez
Rilkego (te najmocniejsze) były kierowane właśnie do Lou. Wywarła ona także inny wpływ – zafascynowała go Rosja. Towarzyszył jej w dwóch podróżach po tym kraju, co odcisnęło na poecie duże piętno, widoczne w jego późniejszej twórczości.
Ich związek zakończył się 26 lutego 1901r., listem Salome do
Rilkego, w którym, dowiedziawszy się, iż pisarz ma kochankę, rozwiązała mu ręce, nie kończąc znajomości intelektualno-artystycznej. Po jego śmierci wydała studium psychologiczne Rainera (
„Rainer Maria Rilke” Lipsk 1928r.).
Lou wchodziła w kolejne związki. Objeżdżała glob z profesorem medycyny
Pinelasem. Do głębszej relacji z wybitnym socjaldemokratą niemieckim Ledebourem nie dopuścił mąż. Jednak Salome znalazła sobie kolejnego wybranka –
Rodina, wybitnego rzeźbiarza epoki, którego poznała w Paryżu w 1909r. Jemu także poświęciła esej.
Jednak naprawdę głośny związek, obok tych z
Nietzschem i
Rilkem, zawarła dopiero z twórcą psychoanalizy, Niemcem
Zygmuntem Freudem, którego poznała w 1912r. Z początku była uczestniczką jego seminarium, wręcz asystentką w jego pracach. Nieco później zaczęła sama praktykować i pisać na temat psychoanalizy.
Znajomość z
Freudem ugruntowała jej fascynację psychologią, przez pryzmat której (oczywiście mówimy o psychologii według Freuda) patrzyła od tej pory na cały świat – w tym tak często przez nią poruszane kontrowersyjne tematy seksu.
Po I wojnie światowej Salome straciła majątek i musiała, po raz pierwszy w życiu, zająć się pracą zarobkową. Zamieszka u swojego męża i zajęła się psychoanalizą. Gdy w 1930r.
Andreas zmarł, miała 70 lat. W spokoju, lecz i zapomnieniu, dotrwała do końca swoich dni, pisząc głównie wspomnienia.
Dzisiaj historycy mówią zgodnie, że Salome była jedną z najwybitniejszych przedstawicielek swojej epoki. Jej zróżnicowana spuścizna pisarska zdobyła szerokie uznanie i stanowiła ważny element ówczesnej kultury.
Dzisiaj możemy przeczytać dwadzieścia książek, liczne eseje, czy inne prace drobne. Wystarczy wspomnieć
„Jesus als Jude” czy
„Ruth”. Jej wspomnienia doczekały się wydania dopiero po śmierci pisarki
(„Lebensruckblick. Grundriss einiger Lebenserinnerungen.” 1951 i 1977r.) i skłoniły historyków do większego zainteresowania się życiem pisarki.