Krótka historia teatru
Teatr europejski narodził się w antycznej Grecji. Dwa razy do roku odbywały
się
Dionizje, czyli święto ku czci Dionizosa (boga urodzaju, narodzin, hucznej zabawy i wina). Wiosenne
Wielkie Dionizje miały poważny charakter, odbywały się w niezwykłej chwili, bo w porze zrównania dnia z nocą. Jesienne Małe Dionizje to odpowiednik słowiańskich (i obchodzonych do dziś) dożynek. Wielkie Dionizje zapoczątkowały tragedię. Małe (odprawiane głównie na wsi) dały początek komedii.
Najważniejszym punktem Dionizji był
dytyramb, czyli dialog koryfeusza (przodownika) z chórem (uczestnikami). I właśnie ta wymiana zdań dała początek dramatowi, bo przecież dialog jest w teatrze najważniejszy. A koryfeusz to pierwszy aktor. Z czasem aktorów przybywało, pojawiały się też rozmaite gatunki dramatyczne.
Jak wyglądał teatr grecki? W starożytnej Grecji spektakle teatralne odbywały się na dworze (pozwalał na to ciepły klimat). Stąd nazwa „amfiteatr” — budowli przeznaczonej do odgrywania przedstawień teatralnych. Środek teatru stanowiła orchestra, na której chór (najwyżej piętnaście osób) śpiewał i tańczył (a raczej wykonywał rytmiczne ruchy w takt swego śpiewu). Za orchestrą była scena zwana proscenium, na której grali aktorzy. Za proscenium znajdowała się ściana, od której głosy aktorów odbijały się i rozchodziły na całą widownię. Widzowie zasiadali na lawach (początkowo drewnianych, później kamiennych) wznoszących się stopniowo w górę (wykorzystywano naturalne zbocza). Miejsca, z których oglądali przedstawienia, nazywano theatronem. Stąd pochodzi nazwa teatr.
Jak rozwijał się teatr? W teatrze antycznym przedstawienia odbywały się na powietrzu, w amfiteatrze. Amfiteatry tak sytuowano, aby nawet widz w ostatnim rzędzie słyszał wszystko, co zostało powiedziane na scenie. Treść tragedii nigdy nie była zupełnie nieznana widzom — autorzy bowiem poruszali w swych sztukach tematy znane z mitologii. A mimo to przedstawienia wywoływały u widzów bardzo silne emocje, określane jako katharsis (oczyszczenie). Aktorzy występowali w maskach, które określały charakter granej przez nich postaci (zły, dobry, tchórzliwy, okrutny). Aby być dobrze widocznym nawet z daleka, aktor zakładał buty na koturnie i jaskrawy kostium. Wszystkie role, nawet kobiece, grane były przez mężczyzn.
Natomiast teatr średniowieczny zdominowany był przez tematykę religijną. Wystawiano przede wszystkim misteria, czyli sztuki prezentujące fragmenty historii biblijnych. Te epizody byty, oczywiście, doskonale znane publiczności. Oprócz nich grano też moralitety — utwory, których zadanie polegało na pouczeniu publiczności, wskazaniu ideałów i wartości, jakimi powinien kierować się człowiek wierzący. Bohaterem moralitetu był zwykły człowiek, który musiał dokonać wyboru między dobrem i złem, a później ponieść konsekwencje swoich decyzji. Aktorami nadal pozostawali jedynie mężczyźni. Rozrywce w średniowiecznej Europie służyły występy wędrownych artystów, zwanych wiłami. Prezentowali oni sztuki akrobatyczne, śpiewali, dokazywali. I dostawali za to pieniądze od zgromadzonych widzów.