Masowe uczestnictwo dzieci i młodzieży w odbiorze twórczości filmowej oraz możliwość wychowawczego oddziaływania filmu sprawiają, że konieczne jest roztoczenie opieki szkoły nad tymi kontaktami. Tylko w przypadku odpowiednio dobranego repertuaru można mówić o korzyściach wychowawczych.
W dzisiejszych czasach komunikacja audiowizualna stała się podstawowym typem komunikowania w ogóle i komunikowania w edukacji. Dlatego nauczyciele nie mogą zachowywać się tak, jakby świat nie przekroczył „granicy czcionki Gutenberga”. W polskim systemie edukacji wierność kształceniu literackiemu czasami doprowadza do niedostrzegania faktu, że masowe środki przekazu stworzyły nowe sytuacje komunikacyjne.
Nikt już dzisiaj nie wyobraża sobie życia bez filmu, który stał się jednym z najważniejszych składników naszego życia – bawi nas, uczy, pozwala na lepsze zrozumienie rzeczywistości i poznanie siebie samych. Oddziałuje on na odbiorcę w sferze procesów myślowych, wyobraźni czy psychiki. Dlatego w szczególności nauczycielom polonistom, którzy przygotowują swoich wychowanków do świadomego uczestnictwa w kulturze, film jako dzieło sztuki, powinien być bliski zarówno z powodu ważności komunikacyjnej, jak i możliwości uzupełniania treści literackich oraz umiejętności pogłębiania odbioru, wartościowania dzieła sztuki pod względem ideologicznym, etycznym i estetycznym. Właśnie w tym celu powinna być wykorzystana edukacja filmowa w szkole, która nie może polegać na możliwości zbiorowego kontaktu dziecka z dziełem filmowym, ale przede wszystkim na próbie wyposażenia ucznia w umiejętności analizy filmu tak jak innych dziedzin sztuki: literatury, sztuki czy teatru.
Zadaniem szkoły jest m.in. przygotowanie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze. Problemem naszych czasów jest fakt, iż młodzież coraz rzadziej czyta książki, a częściej sięga po kasetę video. Jak temu zaradzić? Jak mówić o filmie? Jakie treści akcentować?
Na zajęciach warto zacząć od historii kina, określić specyfikę sztuki filmowej – oczywiście należy pamiętać, aby zawsze teorią wyprzedzać odpowiednio dobry film. Lekcje o sztuce nie mogą być „samotnymi wyspami”, muszą łączyć się ściśle z literaturą, skoro ma to być nauczanie integrujące. Należy zatem pokazywać uczniom przede wszystkim adaptacje i ekranizacje filmowe.
W procesie rozwijania kultury filmowej młodzieży najważniejszym z czynników jest umiejętna i przemyślana pod względem metodycznym praca z filmem na lekcjach a także na zajęciach pozalekcyjnych. Jednym ze sposobów jest stosowanie różnorodnych form pracy:
1) pisanie scenariuszy filmowych i „nakręcanie filmu” przez młodzież – uczniowie samodzielnie rozdzielają między siebie role aktorów, reżysera, operatora, itp.
2) inscenizacja scen z obejrzanego filmu,
3) pisanie przez młodzież recenzji filmowych,
4) dokonywanie na lekcji charakterystyki bohaterów filmowych,
5) tworzenie gazetek filmowych, kącika fotosów, itp.
Bardzo dobrym pomysłem w pracy lekcyjnej jest powiązanie nauczania języka polskiego z projekcją filmów. Wykorzystanie filmów w czasie zajęć znacznie zwiększa efektywność procesu nauczania – uczenia się. Rozwija się wówczas wrażliwość estetyczna uczniów oraz doskonali sprawność językowa młodzieży. Dzieło filmowe ukazuje swoich bohaterów w sposób bardziej dynamiczny niż powieść, dlatego też dodatnie efekty dydaktyczno-wychowawcze przynosi łączenie na jednej lekcji omawiania utworu literackiego i filmu. Utwór literacki wnosi głównie walory językowe, natomiast film wspiera utwór przy pomocy obrazów i dźwięków.
Zdaniem Zofii Józefowicz „analiza utworu wsparta filmem wzbogaca doznania uczniów, a nauczycielom ułatwia osiągnięcie lepszych wyników kształcenia i wychowania. Film pomaga w pracy na lekcjach języka polskiego, wzbogaca analizę tekstu literackiego.”
Wszyscy teoretycy i praktycy edukacji filmowej młodzieży stwierdzają, że w żadnym wypadku nie należy pomijać analizy filmu, gdyż bez tego członu pracy dydaktyczno-wychowawczej edukacja filmowa zamienia się w pusta nazwę, w zbiorowe oglądanie filmu, któremu nie towarzyszy działalność dydaktyczno-wychowawcza.
„Analiza filmu dokonywana przez nauczyciela z młodzieżą w procesie nauczania – uczenia się na lekcji lub w pracy pozalekcyjnej czy pozaszkolnej stanowi jedno z najważniejszych ogniw pracy dydaktyczno-wychowawczej.
Analiza ta może bowiem pełnić szereg funkcji, a zwłaszcza:
1) pozwala odczytać utwór zgodnie z intencją twórcy, dzięki ustaleniu, jaki to rodzaj i gatunek filmowy;
2) umożliwia uczniom głębsze odczytanie treści i formy danego dzieła;
3) pozwala osądzić sylwetki głównych postaci z punktu widzenia ich budowy dramatycznej oraz struktury społeczno-psychologicznej (uwarunkowania społeczne, psychologiczna struktura osobowości, motywy działania, itp.);
4) wytwarza nawyki wnikliwego, pogłębionego odbioru wartościowych filmów;
5) pozwala uczniom skorygować własne opinie i sądy na temat utworu, które powstały „na gorąco”, w trakcie jego odbioru, nie osłabiając i nie deformując przeżyć uczuciowych młodzieży;
6) pozwala wszechstronnie rozwijać osobowość ucznia, w tym sfery wartości moralnej i estetycznej;
7) stanowi ważny środek humanistycznego kształcenia młodzieży.”