Święty Ignacy swój
dziennik duchowy zaczął pisać jeszcze w zamku rodzinnym po swoim drugim nawróceniu i spisywał go przez
długie lata. Zachował się jednakże tylko niewielki fragment tej duchowej spuścizny obejmujący okres jego życia od 2 II 1544 r. do 27 II 1545r. Tekst ów przetrwał w dwóch oddzielnych częściach. Pierwsza (2 II 1554-12 III 1544) jest bardzo bogata w opisy jego przeżyć mistycznych i obszerna w słowach. Druga (13 III 1545-27 II 1545), choć obejmuje znacznie dłuższy okres czasu, zawiera mniej tekstu i jest uboga literacko. Ignacy z czasem ogranicza się tylko do pojedynczych jednozdaniowych wzmianek o przeżywanych wydarzeniach <1>.
Początek zachowanego fragmentu dziennika traktuje o przeżyciach świętego w trakcie podejmowania decyzji ubóstwie członków Towarzystwa Jezusowego. Ignacy w rozważaniu tego zagadnienia w mistyczny sposób rozmawia z Najświętszą Panienką, Jezusem i Duchem Świętym. W obcowaniu z nimi zyskuje pewność co do nie posiadania na własność niczego. Duchowość Ignacego to zatem duchowość pytająca, skierowana na wolę Boga i jego zamierzenia<2>.
W dokumencie tym Ignacy dzieli się wieloma darami, jakich udziela mu Pan. Wspomina zatem o nadprzyrodzonym pomnożeniu wiary, nadziei i miłości, przenikającym go aż do głębi. Ukazuje moc i wielkość daru łez, łez jednoczących z cierpiącym Chrystusem i oczyszczających. Ujawnia te chwile, w których Trójjedyny Bóg rozpala go miłością przekraczającą wszelkie rozumienie, oraz te, kiedy zsyła na niego spokój duszy i wytchnienie<3>.
Przeżycia Ignacego ukazują także orędowniczką rolę, Maryi i Jezusa w wypraszaniu wielu łask u Boga. Bóg objawia świętemu, że miłą rzeczą jest zwracanie się do niego przez wstawiennictwo Najświętszej Panny i że wiele łask jest ona w stanie wyprosić<4>.
Na kartach Dziennika duchowego jest mowa o jeszcze jednym wielkim darze, który sam Ignacy nazwał wewnętrznym głosem. Słyszał on jakby „język niebiański”, czyli słowo Boże przynoszące spokój i radość, rozpalające do działania w miłości. Loyoli obecność tego głosu dawała wielką przyjemność i zadowolenie, tak iż prosił o niego, kiedy go brakowało. W przeżyciach tych zaś słyszał on różne słowa mówiących Ojca i Syna, które dawały mu zrost w wierze i pobożności oraz głębsze zespolenie z Chrystusem<5>.
Dziennik duchowy to dokument przedstawiający wielką miłość Ignacego do Boga w Trójcy jedynego, Maryi i świętych. Cały zachowany tekst przesiąknięty jest mistycyzmem i ujawnia wielość łask, które Pan ofiarował Ignacemu. Uwidacznia się tu duchowość w komunii z Ojcem, Synem i Duchem Świętym. Bóg objawił się w życiu Iňigo jako hojny dawca i taki jego obraz jest zawarty na kartach Dziennika duchowego.
<1> Tamże, 80-81.
<2> DD, 321-325.
<3> SH, 100-102.
<4> DD, 327.
<5> SH, 103-104.