Duchowość Ignacego znajduje swoje odzwierciedlenie w licznych pismach, które pozostawił po sobie. Omówione zostaną pokrótce
najbardziej znaczące z nich. Bowiem poza owocami działalności świętego i świadectwami jemu współczesnych, to właśnie w Ćwiczeniach duchowych, Dzienniku duchowym i innych pismach znajdujemy najwięcej odpowiedzi na pytanie o jego duchowość.
Opowieść pielgrzyma nie jest autobiografią w ścisłym tego słowa znaczeniu. Nie spisał jej bowiem sam Ignacy, ale jego współbrat, o. L. Gonsalves da Câmra. U schyłku życia święty przychylił się naleganiom towarzyszy, aby w formie pisemnej przekazać świadectwo swojego życia. Rozeznawszy, iż jest to zgodne z wolą Pana, rozpoczął opowieść swojego życia, którą Gonsalves spisuje na kartkach a później redaguje.
W związku na aktywny tryb życia Ignacego i jego liczne wyjazdy, dokument ten powstaje przez prawie dwa lata, od października 1553 r. do sierpnia 1555 r. Nie jest, jak już wspomniano, ścisłym historycznym przekazem, lecz świadectwem wiary, miłości
i komunii z Bogiem<1>.
Duchowość tej swoistej biografii to duchowość życia Ignacego, zanurzona w misterium krzyża, usiana mistycyzmem, zdrojem łask i darów Ducha Świętego. Ponadto jest to duchowość, która chce się udzielać innym, i przyciągnąć do Chrystusa jak najwięcej ludzi. U Loyoli nie ma rozdźwięku na świat ducha i materii. To co przeżywa w swym sercu, wszelkie mistyczne obcowanie z Bogiem, zaraz znajduje odzwierciedlenie w działaniu, służbie, apostolacie. Opowieść pielgrzyma ukazuje nam właśnie taką prostą, aczkolwiek bardzo głęboką, duchowość sługi, który odpowiedziawszy na Boże wołanie, kroczy posłusznie za tym głosem, wypełniając wolę Ojca, na przekór światu i licznym pokusom złego. Dokument ten przedstawia nam także jakby psychologię duchowego dojrzewania, od niemowlęctwa (nawrócenie w zamku Loyoli) do pełnej dojrzałości u schyłku życia. Duchowość ta obejmuje całość doświadczeń Ignacego, każdą sferę jego życiowej aktywności, odnosząc ją do Ojca,
z Jezusem Chrystusem w Duchu Świętym<2>.
Duchowość wypływająca z Opowieści pielgrzyma dowodzi, że każdy człowiek jest powołany do świętości i niezależnie od uwarunkowań genetycznych czy środowiskowych, jeśli tylko odpowie Chrystusowi „tak”, może stać się doskonałym narzędziem w realizacji Bożego planu zbawienia. W jedności z Chrystusem, mocą Ducha Świętego i ku chwale Ojca życie Ignacego naznaczone było tyloma łaskami i duchowymi owocami.
<1> SH, 19-21.
<2> Zob. P. Cebollada, Duchowość Ignacjańska: „Pomóc duszom”
Duchowość chrześcijańska, Balter L. (red.), Pallotinum, Poznań 1995, 260.