Na wstępie należy zaznaczyć, że myśl o apostolstwie laikatu
jak na owe czasy była myślą dosyć nowatorską a także ugruntowaną
w koncepcji
odrodzenia religijnego narodu. Z materiałów pozostawionych przez Jańskiego
jasno wynika, że walczył on nie tylko o ponowną chrystianizację narodu ale
także wykazywał się mocną postawą patriotyczną. Dostrzegał znaczenie działania
świeckich w inicjalizacji odrodzenia religijnego, kulturalnego i duchowego
społeczeństwa. Widział, wiedział i głośno mówił o tym, że działalność samej
tylko hierarchii kościelnej na tym polu jest nie tylko nie wystarczająca ale i
skazana na niepowodzenie bez aktywnego apostolstwa laikatu.
Według Jańskiego
uniwersalizm działania charakteryzuje działalność apostolatu świeckich. Każdy chrześcijanin
winien realizować
apostolstwo dlatego dużo energii w swoich działaniach
ukierunkował by uskutecznić apostolstwo zorganizowane, z przedstawicieli
wszystkich warstw społecznych i reprezentantów z możliwie jak największej liczby
zawodów świeckich, gdyż tylko tego typu działalność apostolska miała szansę
powodzenia i skutecznego oddziaływania społecznego. Stąd też wyszły od niego
inicjatywy utworzenia między innymi Katolickiego Uniwersytetu Narodowego i
dalej seminariów, szkół, bractw przemysłowych, czy też tzw. „grodów” na wsiach,
których zadaniem było włączanie w działalność apostolską mieszkańców terenów
wiejskich.
Jednym z głównych haseł głoszonych
przez Jańskiego był integralizm apostolski. Dotyczyło to zwłaszcza
konieczności łączenia wszystkich form działania i środków celem skutecznego
działania na rzecz osiągnięcia wcześniej wyznaczonego celu. Apostołowie świeccy
mają stanowić duchowo jedną społeczność.
Jański podkreśla, że uniwersalizm
apostolstwa pociąga za sobą powszechność środków i funkcji niezbędnych w
realizacji programu apostolskiego. Wskazywał na konieczność stosowania
wszelkich możliwych, dostępnych środków aby to osiągnąć. Według niego głównym
środkiem była modlitwa, która dodaje sił do pracy oraz potrafi przeobrazić
całego człowieka. Następnie Jański stawia osobiste kontakty z ludźmi w formie
rozmów lub listów, podkreśla, że apostolstwo przykładu jest możliwe w każdej
sytuacji, powinno być stosowane i dostępne dla każdego człowieka. Zauważał
także siłę środków masowego przekazu i chciał je włączyć w apostolstwo świeckich gdyż miały one ogromny wpływ na przemianę mentalności i stwarzały
bardzo dużą szansę na skuteczne kształowanie poglądów społecznych.
Na szczególną uwagę zasługuje
fakt, iż apostolstwo świeckich Jański chciał oprzeć na podstawach naukowych.
Głosił konieczność wydawania i rozpowszechnia dzieł naukowych o charakterze
religijnym jak np. Katechizmy, dzieła ascetyczne, żywoty świętych, historię
Kościoła itp. Aby zapewnić powszechność i dostępność publikacji starał się żeby
apostołowie świeccy posiadali własne wydawnictwa, drukarnie itp. Jego ideą było
dotarcie do szerokich mas.
Jako główne cele apostolatu
laikatu pozostało pobudzanie wiary, kształtowanie życia moralnego i budowanie
Królestwa Bożego na ziemi głównie za pomocą środków duchowych, którym inne
zasoby były podporządkowane.
Powiązanie uniwersalizmu
apostolatu świeckich ze współpracą z duchownymi i hierarchami kościelnymi miały
zapewnić jak największą skuteczność realizacji programu apostolskiego. Na uwagę
zasługuje także fakt, że Jański daleki był od doprowadzenia do kolejnego
rozłamu w kościele, wprost przeciwnie poprzez konsultację i chęć poddania akcji
apostolskiej pod posłuszeństwo papieżowi starał się wzmocnić pozycje
Kościoła poprzez zakorzenienie w jego naukach ruchu apostolatu świeckich.
Kończąc pierwszą część opracowania chciałabym jeszcze raz podkreślić, że to właśnie
uniewarsalizm ruchu apostolatu świeckich dawał najwieksze szanse na osiagnięcie
głównego celu akcji jakim była ponowna szeroko pojęta chrystianizacja narodu.