Znajdź
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Załóż konto na Schvoong wpisując dane

Jesteś zarejestrowany? Zaloguj się!
×

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

albo

Nie jesteś zarejestrowany? Zarejestruj się!
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

Estetyka współczesności

książki Recenzja   według:catarina78     Autor : Maria Gołaszewska
ª
 
MARIA GOŁASZEWSKA: ESTETYKA WSPÓLCZESNOŚCI

Nauki pogranicza. Estetyka uważana jest za naukę filozoficzną, choć istnieją też odmienne koncepcje: estetyka jako ogólna teoria poszczególnych rodzajów. sztuki (estetyka szczegółowa); jako nauka historyczna, prezentująca rozwój teorii estetycznych, systemów, pojęć; estetyka empiryczna itp. Ujmowanie estetyki jako filozofii sztuki sprowadza się do wprowadzania zagadnień ontologicznych, epistomologicznych i aksjologicznych na teren estetyki. Najbliższe estetyki są antro¬pologia filozoficzna oraz aksjologia. Uwzględniając problematykę tych dyscy¬plin, zyskuje estetyka szersze pole poznawcze; zagadnienia stricte estetyczne zy¬skują na wszechstronności i swoistej głębi myśli (w sensie poszukiwania istoty zjawisk).
Do nauk pomocniczych estetyki można zaliczyć: historię i teorię sztuki (litera¬tury, malarstwa, muzyki), skąd czerpana jest wiedza o konkretnych faktach; psy¬chologię twórczości - przydatną zwłaszcza przy analizach procesów artystycz-nych oraz przeżyciach estetycznych odbiorcy; socjologię sztuki - w związku z życiem artystycznym oraz społecznym życiem estetyki
Pojęcia kluczowe
Estetyka. Termin „estetyka" wprowadził niemiecki teoretyk sztuki Aleksan¬der Baumgarten (1714-1762) i określił ją jako naukę o doznaniach sensorycznych (gr. aistesis - doznanie zmysłowe), płynących z kontaktów z pięknem. Ujęcie to wyznacza zakres nader wąski, jednakże rdzeń definicji zostaje podjęty przez późniejszych estetyków - na przykład Ingarden mówił o estetyce jako nauce o obszarze spotkania człowieka z pięknem, z wartościami estetycznymi.
Bodaj najpowszechniej przyjęto określać estetykę jako naukę o pięknie. Definicja ta jest zbyt ogólna i przez to wieloznaczna. Sugeruje ona abstrakcyjny przedmiot badań, właściwy dla platonizmu, który dążył do wykrycia istoty idei piękna. Oczywiście, wartości estetyczne pozostają zawsze w centrum zaintereso¬wań teoretycznych estetyki, natomiast zagadnienie idei piękna przynależy do filo¬zofii sztuki i aksjologii ogólnej. Estetyka zajmuje się systemem wartości estetycz¬nych jako układem odniesienia, zaś do jej pełnego przedmiotu badań weszły zja¬wiska, warunkujące aktualizację wartości - artysta, dzieło sztuki, odbiorca sztuki.
Estetyka sensu largo, to zakres badań właściwy dla współczesności naszej dyscypliny naukowej. Do podstawowych jej rysów należą:
- pluralizm metodologiczny; estetyka uprawiana jest wedle różnych stylów, takich jak metody historyczne, empiryzm, semiologia czy matematyzacja;
- za przedmiot badań uznaje się swoisty konstrukt teoretyczny, „sytuację estetyczną". Jest to propozycja układu systemowego, którego podstawowymi elementami są: artysta - dzieło sztuki - odbiorca sztuki - wartość estetyczna; pomiędzy nimi zachodzi współzależność;
- uwzględnianie estetyczności zjawisk, przynależnych do rzeczywistości real¬nej; estetyka rzeczywistości odnosi się do piękna natury, człowieka, zdarzeń;
- rozszerzenie estetyki poza dochodzenia naukowo-teoretyczne: estetyka in actu, w działaniu bada szczególnie znaczące zjawiska w wymiarze społecznym, starając się przy tym wprowadzać implikacje praktyczne; wymienić tu można wy¬chowanie estetyczne, estetykę ekologii, medycyny, sportu;
- występowanie nowych tendencji w rozwoju estetyki w związku z przemia¬nami w sztuce, nowymi prądami umysłowymi oraz cywilizacyjnymi, jak na przy¬kład eksplozja elektroniki, multimediów itp.
Wyraz „piękno" ma szereg rozgałęzień znaczeniowych: piękno jako abstra¬kcyjna idea platońska, jako uniwersalna, nadrzędna kategoria wartości estetycz¬nych (harmonia, umiar, właściwe proporcje), jako równoznacznik określenia ..wartość estetyczna" (a więc piękno jako harmonia, tragizm, wzniosłość itd.).
Funkcjonuje też kilka wyrazów bliskoznacznych: potoczne, jak „przepiękny" 'maksymalizacja), śliczny (przepiękny, zbliżony do kiczu, taniego piękna) czy ..ładny", o chwiejnym znaczeniu, słaba odmiana piękna - wyraz ten etymologicz¬nie zbliżony jest do istoty piękna: ład, porządek, uładzony, uporządkowany wraz z odmianą deminutywną: „ładniutki" o pejoratywnym odcieniu znaczeniowym, ładność zbanalizowana, łatwa.
Polski wyraz „piękno" nie nawiązuje etymologicznie do żadnego obcego języ¬ka: greckie kalos, łacińskie pulchrum, angielskie beauty, francuskie beau, nie¬mieckie das Schóne.
Kategorię „wartość artystyczna" sprecyzował Roman Ingarden. Jest to pewna właściwość artefaktu, będąca fundamentem rzeczowym, wymiernym, realnym, który umożliwia, „pociąga za sobą" konstytuowanie się wartości estetycznej. Wartość artystyczna, leżąca w zakresie procesu twórczego artysty jako ogół bez¬pośrednich środków sprawczych, wykonawczych, warsztatowych uruchamianych przy powstawaniu dzieła sztuki. Są to środki bezpośrednie, leżące w zasięgu dzia¬łań artystycznych; mieszczą się one w wymiernym świecie fizykalnym, a należą Tu na przykład kompozycja (celowy układ elementów składowych dzieła), barwy, faktura obrazu, dźwięki w dziele muzycznym, ruch w tańcu, wyrazy w dziele literackim itp.
Artyści dążą zasadniczo do osiągnięcia mistrzostwa w operowaniu tymi tech¬nicznymi środkami wyrazu, mając za zadanie możliwie najbardziej ekspresywne, sugestywne ukazanie wartości estetycznych. Niekiedy owe środki artystyczne bywają zabsolutyzowane i wówczas mamy do czynienia z dziełem „wirtuozowskim", bez odniesienia do idei ogólnych.
Wartość estetyczna. Najbardziej znane są trzy definicje „wartości":
l) wartość jako to, co cenne; 2) wartość jako adekwatna odpowiedź na potrzebę; 3) jako piękno, to, co się podoba. Wymieniane są następujące rodzaje wartości: witalne utylitarne, pragmatyczne), poznawcze, moralne, estetyczne, światopoglądowe wśród wyspecjalizowanych wartości estetycznych można wyróżnić: piękno preferowane w starożytnej Grecji-jego naczelną regułą był kanon-wzór, norma (np. złoty podział), a zatem ta starożytna wartość miała charakter normatywna (piękne jest to, co odpowiada optymalnym normom kanonu).
Gdy chodzi o istotę zjawiska piękna, trwa od dawna spór między stanowi¬skiem subiektywistycznym a obiektywistycznym oraz podejmowane są próbv uzasadnienia tezy, iż natura piękna ma charakter przedmiotowo-podmiotowy: wartość estetyczna ufundowana jest w jakościach estetycznych, w dziele sztuki:jest to podstawa możliwościowa, potencjalna, zaś uaktualnienie, realizacja owej możliwości dokonuje się w aktach świadomościowych, przeżyciach estetycznych. polegających na odkrywaniu owych wartości, tkwiących w dziele, i doznawaniu swoistej satysfakcji estetycznej,
System wartości estetycznych przedstawia się następująco:
wartości słabe
ładność, wdzięk, szpetność, groza, zabawność, patos, przeciętność, nieudolność, wirtuozeria, elegijność, banalność, baśniowość, oszczędność, świeżość, tajemniczość
wartości mocne
piękno brzydota tragiczność komizm wzniosłość pospolitość naiwność wyrafinowanie poctyczność prozaiczność fantastyczność ascetyzm oryginalność głębia
wartości inwersyjne
obrzydliwość rozpacz horror

Opublikowano dnia: 16 lipca, 2008   
Proszę oceń : 1 2 3 4 5
Tłumacz Wyślij Odnośnik Drukuj
X

.