Anatol Stern i Aleksander Wat to autorzy manifestu artystycznego pt. „Prymitywiści do narodów świata i Polski” (1920). Tekst składa się z lapidarnego wstępu oraz dziesięciu tez programowych. We wstępie autorzy ogłaszają, że odcinają się od tradycyjnej sztuki, którą obrazowo przedstawiają
jako „tęczową małpę zwaną dionizosem”. Uznają, że taka spuścizna jest zgniła, nie można z niej czerpać, nie inspiruje. Z kolei formułują swój program. Otóż, wyrzucają na śmietnik kulturę i cywilizację. Zamiast tego wybierają „prostotę ordynarność, wesołość zdrowie, trywialność, śmiech”. Wyrzekają się dążenia do sławy. Liści laurowych będą używać jako przyprawy. Przekreślają też historię, czyny swoich przodków. Nie liczą się dla nich tradycyjne centra kulturowe, jak Rzym czy Kraków. Wyrzekają się sławnych Polaków, jak książę Józef Poniatowski. Odrzucają miasto i wynalazki. Pragną je zastąpić „pierwotnymi środkami porozumiewania się”.
Chcą wieść życie nomadów („domy jedynie składane i ruchome”). Systemy społeczne uznają za „władztwo idiotów” i kapitalistów, co wywołuje rewolucje, a w nich wzbudza śmiech. Wojny
powinny polegać na boksowaniu się, zabijanie jest bowiem niehigieniczne. O
wartości kobiety rozstrzyga rodzenie dzieci. Sztuka ma służyć rozrywce. Istota
sztuki przejawia się w „cyrkowym widowisku dla wielkich tłumów”. Ponadto „sztuka jest nauką”. Z tego powodu należy wymieść poetów „przywalonych niedosytem, bólem radością życia, ekstazą, estetyką, natchnieniem, wiecznością”. Tworzenie powinno mieć charakter „świadomy i celowy”, estetykę należy zastąpić antygracją, a uczucie – intelektem. Tworzywem artystycznym jest to, co nie ma związku z tradycyjnymi materiałami. Tworzywem są więc „wirujące przedmioty”. Skrzypce, odgłosy natury, obrazy
trzeba zwalczać, jako że są antyfuturystyczne. Rzeźb w ogóle nie ma. Trzeba malować ciała, ubrania, domy. W poezji chcą pozostawić tylko rym i rytm, odrzuceniu zaś powinny ulec wszelkie reguły tworzenia, pisać trzeba można dowolnie, czyli bez dbałości o poprawność gramatyczną czy ortograficzną. Sens słów nie ma znaczenia, słowa bowiem trzeba traktować jako „materiał dźwiękowy”. „Mickiewicz jest ograniczony, słowacki jest niezrozumiałym bełkotem”. O wartości książki decyduje nie jej treść, lecz format i druk. Poeta powinien być zecerem i powinien rozpowszechniać swoje dzieła poprzez krzyk. Twórca niech dąży do nonsensownej wypowiedzi. Nonsens jest wspaniały, gdyż nie można go przetłumaczyć. Oznajmiają, że sztuka „objawia naszą miłość ku ludziom i ku wszystkiemu”. Apelują do ludzi: „otwórzcie oczy, wówczas świnia wyda wam się czarowniejszą od słowika”. Manifest A. Sterna i A. Wata wyraża bunt przeciw tradycji,
zwłaszcza romantycznej. Niesie nowe wyobrażenie o sztuce, jej istocie oraz funkcji. A. Stern i A. Wat postulowali, aby sztuka nie bazowała na emocjach, ale była aktem intelektualnym. Podkreślają ludyczny (rozrywkowy) charakter sztuki. Dążą do nowatorstwa, zwłaszcza w zakresie form wyrazu, natomiast bagatelizują znaczenie treści.
Więcej streszczeń na temat Prymitywiści do narodów świata i Polski