TADEUSZ KANTOR
(1915-1990), malarz, grafik, scenograf, reżyser. Wykształcony w
Krakowie. Podejmował działalność pedagogiczną w 1948, 1968
profesor ASP w Krakowie, a w 1961 w akademii w Hamburgu. W
twórczości plastycznej uprawiał mal abstrakcyjne, zwłaszcza
typu informel, metaforyczne, taszyzm,
dripping (lanie farby), malarstwo akcji, ruchu, grafikę
eksperymentował w dziedzinie aranżowania przestrzeni i wykorzystywania
przedmiotów codziennego użytku. i, aranżował happeningi,
zajmował się scenografią i filmem. Był jednym z najwybitniejszych
przedstawicieli polskiej awangardy artystycznej doby powojennej, a
przede wszystkim twórców polskiego teatru
awangardowego. W 1944 eksperymentalnego teatru podziemnego,
będącego początkiem Grupy Krakowskiej i zostaje jej
niekwestionowanym przywódcą oraz inspiratorem wystaw. Od 1956
wspólnie z M. Jaremą zakłada teatr Cricot 2 w
Krakowie, a 2 lata potem zostaje 1-szym prezesem G.K. Ważniejsze
były dlań obrazy i rysunki robione do szuflad. Współzałożyciel
i członek Grupy Plastyków
Nowoczesnych w 1945. W 1955 odbył podróż
do Paryża, gdzie zetknął się z najnowszymi tendencjami w sztuce
światowej. Po powrocie objezdża Polskę z odczytami o taszyźmie,
informelu. Kantor mówi najchętniej o ,,abstrakcji
lirycznej”,
o swoich obrazach mówi, że są ,,wydzieliną mojego wnętrza”,
gdzie kłębią się namiętności, pasje, rozpacz. W tych obrazach
wykorzystuje techniki typowe dla mal. akcji, rozlewa farby po
płótnie, uderza sznurkiem, batem, wyciska farby prosto z
tuby. Mal. zmienia się w spektakl, ważny jest tu gest malarza nie
efekt. Dźwiękonaśladowcze tytuły tych obrazów
brzmią jak wersy dadaistycznego poematu: Tadana, Alabana, Wukos,
Ramamagana(1957), Rach ciach- ciach. Krytyka widziała w nich zwiazek
teatralnego dramatu innni zwracali uwagę na pejzażowość,
zaszyfrowanie w sieci plam: wąwozy, wyspy (Pacyfik 1957,
Akonkagua). Tropi i przeszczepia nowe prady traktujac to jako
posłannictwo. Srategią Kantora były zmiany, szybko nudzi go
informel. Z początku Lat 60 zaczyna przyklejać do obrazów
różne przedmioty: worki, szmaty, ubrania- co jest próbą
figuracji. Ambalaż jest wynalazkiem Kantora- pojemna
tajemnicza metafora, kryjąca ludzką potrzebę namiętności,
przetrwania, izolowania. Nazywa je ambalażami konceptualnymi lub
muzealnymi, jak np. Ambalaże
(1964-1975): Infantka wedle Velázqueza
(1966-1970), Ambalaż Hołdu Pruskiego
wedle Matejki (1975) kompromituje tu prestiż muzealny,
Parasole (1965-1975) parasole
stają się szczególnym symbolem- ambalaż
poetycki, Postać odwrócona
(1971), Postać i pejzaż
(1986), Wszystko wisi na włosku (1973), Człowiek
za stołem (1990), cykl Dalej
już nic (1986-1990), Klęska
wrześniowa (1990). Malarstwo i teatr było dlań tym
samym. Stos. wymienność rzeczywistości malowanej i granej-
realnej. Zilustrował to dosłownie w cyklu ,,Dalej już nic”-
przymocowywał do płócien stopy, dłonie, części garderoby,
montuje obrazy na stelażach na kółkach co wprawia je w ruch,
tworząc sceniczny environnement. Obrazy powst. Pod koniec
życia odsłaniaja całą wieloznaczność jego sztuki, przemieszanie
rzeczywistości z wyobraźnią. W ostatniej serii postaci wychodzą z
obrazów ( Niosę obraz na którym jestem namalowany jak
niosę 1987) Poj. się tu ulubiony jego motyw sobowtóra
rozdwojenia postaci, nakładania się prawdy i fikcji, jak w
spektaklach. Pod koniec życia mal. prawie same portrety Cykle: Nie
zagłąda się bezkarnie przez okno, Cholernie spadam.Prace
plastyczne: Praczka (1946),
Portret T. Brzozowskiego
(1946), Piekarze (1947),
Człowiek z
parasolem.(1949)-charakterystyczny
krystaliczny podział obrazu, łamiące kłujace, pryzmatyczne
płaszczyzny to swoisty szyfr formalny krakowskiej
awangardy. Kantor nazwał tą przestrzeń po swojemu parasolowatą. W
obrazach metaforycznych po raz 1-szy poj. się ulubiony rekwizyt
Kantora- parasol. Parasole wybuchały swymi szkieletami, przez co
uzyskiwał wielką skalę napięć, Przestrzeń
otwarta (1953), Kompozycje
(1956-1963), Peinture
(1958-1964), Dwie postacie
(1957), cykle Torby przemysłowe
(1964).Spektakle Kantora(w mniejszym stopniu malarstwo),
docierające do uniwersalnych problemów egzystencjonalnych
poprzez partykularne, polsko-żydowsko-galicyjskie wątki, łączyły
eksperymenty teatralne (nierozdzielne z plastyczną wizją) z
niesłychanie ekspresyjnym przesłaniem. Stały się jednym z
niewielu zjawisk w sztuce polskiej ostatniego półwiecza o
prawdziwie światowym oddźwięku. Realizacje sceniczne: m.in.
Mątwa (1956), W
małym dworku (1961), Wariat i
zakonnica (1963), Kurka wodna
(1967), Umarła klasa (1975),
Wielopole, Wielopole
(1980), Dziś są moje urodziny
(1990, premiera pośmiertna). Autor pierwszych polskich
happeningów: Cricotage
(1965), List (1967),
Panoramiczny happening morski
(1967), Lekcja anatomii wg Rembrandta.