Stanisław Wyspiański
„Macierzyństwo", 1905
58,8 x 91cm, pastel
Muzeum Narodowe w Krakowie
Obraz
zatytułowany „Macierzyństwo" namalował Stanisław Wyspiański dwa lata przed śmiercią. Przedstawia dwie dziewczynki przyglądające się, jak matka karmi piersią niemowlę.
Wszystkie przedstawione postacie charakteryzują się delikatną linią twarzy, wyczuwa się w nich skupienie i czułość zarazem. Ubrane są w stroje bardzo dekoracyjne (narysowane wyraźną, krętą linią), wszystko tu składa się na ozdobny ornament: deseń kaftanu matki, wzorzyste sukienki dziewcząt, sploty kokard u włosów. Tło stanowią stylizowane liście i kwiaty pelargonii.
Ciekawa jest historia powstawania obrazu. Karmiąca matka – to żona
artysty – Teodora z najmłodszym synkiem Stasiem, przerysowana przez Wyspiańskiego z wcześniejszego o trzy lata pastelu. Poza tym na obraz wybrał artysta papier z zaczętym motywem kwiatowym, który podczas tworzenia przeistoczył się w kaftan matki ozdobiony fuksjami.
Natomiast
dziewczynka z żółtą wstążką przyglądająca się karmieniu niemowlęcia – to Helenka, najstarsza córka artysty zdublowana en face. Tak więc dziewczynka jest na obrazie widoczna z profilu i z przodu. W swoich notatkach Wyspiański nazwał nawet ten obraz „Żona z Helenami".
Wyspiański namalował kilka podwójnych portretów, zaznaczając w ten sposób upływ czasu. Uważał, że człowiek „nigdy nie jest ten sam we wtorek, jakim był w poniedziałek(...)Zmieniają go przeżycia i przemyślenia".