Faza IV- w tym czasie następuje pęknięcie monolitu, jaki stanowiła do tej pory
kultura
lendzielska. Powstają lokalne grupy. Jest to też równocześnie drugi wzrost ekspansji terytorialnej. Kultura rozszerza się na lessy lubelsko-przemyskie, Kujawy. Kultura swym zasięgiem obejmuje teraz ziemie od Soławy po górny Bug oraz od Kujaw po zachodnie Węgry. Rozróżniamy grupy:
-
Ludanicka: Węgry, Słowacja, Morawy.
-
Ocicka: lessy górnośląsko-raciborskie (Racibórz-Ocice)
-
Złotnicko-
wyciąska: zachodnia Małopolska, Sandomierz-Kraków
-
Lubelsko-
wołyńska: lubelszczyzna, wołyń
-
Brzesko-
kujawska: Kujawy i północna część Dolnego Śląska
-
Jordanowska: Dolny Śląsk, Czechy
-
Gatersleben: Niemcy między Łabą i Soławą
W obrębie tych grup występują innowacje i różnice lokalne:
-
Jordanowska: charakteryzuje się dzbanami jordanowskimi dwuuchymi bogato rytymi. Ewenementem jest tu ornament ryty geometryczny: spirala, meander, postacie antropomorficzne. Zdobnictwo zawiera dużo symboliki. Ornament ten występuje wyłącznie na tych dwuuchych dzbanach, reszta naczyń nie posiada zdobień.
-
Brzesko-kujawska: odznacza się niechlujstwem i ordynarnością form. Ceramika posiada duże ilości gruboziarnistego tłucznia granitowego. Ornamentowana jest horyzontalnie, poziomo układanymi pasami dołków i nakłuć. Stałym, charakterystycznym ornamentem są karbowane krawędzie wylewów.
-
Lubelsko-wołyńska: odznacza się ceramiką biało malowaną.
Fazę IV, schyłkową kultury
lendzielskiej, rozpoznajemy po nowej formie naczynia-
MLECZNIKU. Zapożyczony jest on od
kultury polgarskiej, jej III fazy. Mlecznik może być różnie profilowany, ma jednak stałą cechę-uszka pod wylewem i lekko rozchyloną szyjkę. W tym czasie zanikają tez naczynia o dzwonowatej nóżce.
Kultura
lendzielska i kultura
ceramiki wstęgowej kłutej wyrastają na tradycji kultury
ceramiki wstęgowej rytej. Są niemal zbieżne ze sobą w czasie. Dla kultury ceramiki wstęgowej kłutej uzyskano daty 4000-3900 lat p.n.e. a dla kultury lendzielskiej 3900-3800 lat p.n.e. Na kilku obszarach obie kultury nakładają się, wzajemnie i przenikają, czego skutkiem jest wpływ kultury lendzielskiej na młodszą fazę kultury ceramiki wstęgowej kłutej.
Znaczenie kultury lendzielskiej:
1). Zapoczątkowała ona głębinową, górniczą eksploatację krzemienia. Obok lejów górniczych znajdują się pracownie wstępnej obróbki krzemienia oraz hałdy ziemi. W czasach kultury ceramiki wstęgowej rytej pobierano krzemień z powierzchni.
2). Zapoczątkowała eksploatację złóż soli w Wieliczce. Wprawdzie nie w sposób głębinowy. Pobierano raczej sól z solanek. Część wody odparowywano w basenach. Solankę przelewano do glinianych kadzi i przy udziale ognia odparowywano resztki wody. Znajdujemy naczynia stożkowate grubościenne, w których formowano „głowy” solne. Na tej bazie kwitł dalekosiężny handel solą.
3). Ludziom tym zawdzięczamy rozpowszechnienie się miedzi w Europie środkowej. Nie robili oni sami odlewów, lecz handlowali nią i rozprzestrzeniali po Europie. Miedzi dostarczała ludność reprezentująca kulturę polgarską, a wytwarzała ją z siedmiogrodzkich samorodków. Najwięcej miedzianych ozdób znajdujemy w grupie jordanowskiej i brzesko-kujawskiej. Brak miedzi w ocickiej i złotnico-wyciąskiej.