Rola noweli, podobnie ja większość dzieł tego okresu, polega na propagowaniu tez pozytywistycznych
oraz na ukazywaniu najważniejszych problemów nurtujących społeczeństwo. Tematyka nowel również nie odbiega od tematyki innych gatunków, jest związana czterema hasłami głoszonymi przez pozytywistów, to znaczy, omawiane są problemy pracy organicznej, pracy u podstaw, emancypacji kobiet oraz asymilacji innych narodów.
W nowelach zaakcentowana jest bardzo silnie problematyka dziecięca – dziecko jako samodzielny bohater pojawia
się po raz pierwszy właśnie w nowelach. Pisarze wprowadzając bohatera dziecięcego chcieli zasygnalizować, że dziecko to też człowiek, którym należy się zająć i zainteresować. Dzieci te najczęściej są przedstawicielami grup chłopskich („Antek”, „Janko Muzykant”) oraz zubożałej szlachty (dziewczynka w „Katarynce”). Dzieci ze
wsi nie mają szans na rozwój swoich zdolności i zainteresowań- Antek chciałby się uczyć, aby w przyszłości budować, ale nie ma na to środków, natomiast Janko Muzykant, mając zdolności muzyczne, nie mógł kształcić się w tym kierunku i doskonalić swych umiejętności, gdyż nie stać go było nawet na instrument. Zwrócona jest tu uwaga na obojętność bogatych ludzi i na to, że nikt nie potrafił zainteresować się dzieckiem – należeli do nich także najbliżsi, którzy odsunęli się od Janka, ponieważ był inny. Natomiast w „Katarynce” Prusa sytuacja przedstawi się inaczej. Pan Tomasz nie lubiący dźwięków katarynek, zmienia swoje upodobania, aby sprawić przyjemność mieszkającej naprzeciwko dziewczynce. Ta nowela jest wyjątkowo optymistyczna w swojej wymowie. Ma budzić nadzieję, że sytuacja ulegnie zmianie na lepsze. Innym problemem był obraz wsi pouwłaszczeniowej, szczególnie uwidoczniony w „Szkicach węglem” Sienkiewicza. Krytykuje on zacofanie wsi i ciemnotę chłopów. Chłopi, mimo że dostali ziemnie, tęsknią za dawnymi czasami, kiedy mogli zwrócić się o pomoc do pana. Ludzie wyżej postawieni wykorzystują swoją pozycję (na przykład w „Powracającej fali” ludzie bogaci i wpływowi nie dbają o dobro swoich pracowników, co z kolei prowadzi do niejednej tragedii). Hasła pracy u podstaw nie mają sensu przy takiej sytuacji wsi, gdyż silna jest działalność jednostek amoralnych i egoistycznych. Chłop jest pozostawiony właściwie sam sobie, nikt się o niego nie troszczy. Dwór już nie wstawia się za nim, bo nie przynosi mu żadnych korzyści. Chłopi najczęściej zwracają się we wszystkich sprawach do księdza, który jest dla nich autorytetem – Kościół jednak liczy się z polityką caratu. Koniec noweli jest pesymistyczny i tragiczny, nie pozostawia żadnej nadziei na poprawę doli chłopa. Oprócz społeczności wiejskiej w nowelach występowali także mieszkańcy miasta. Ukazani oni są w sposób przekrojowy, przedstawione są wszystkie grupy społeczne, choć największym zainteresowaniem obdarzone są te najbiedniejsze. Autorzy zwracają uwagę na krzywdę, biedę oraz bezbronność wobec wyzysku. Jednak mimo niedostatku potrafią żyć w miłości (starsze małżeństwo z „Kamizelki” Prusa). W „Miłosierdzi gminy” Konopnickiej zaakcentowany jest problem ludzi starych, którymi nie chcą się opiekować ich rodziny, natomiast obcy ludzie p
Opublikowano dnia:
maja 21, 2007
Więcej na temat Sztuka i nauki humanistyczne
Więcej streszczeń autorstwa Kasiorek
More