Bohater tragiczny w literaturze. cz.1

Bohater tragiczny w literaturze. O mów problem na wybranych przykładach literatury różnych epok.Bohater tragiczny to najstarszy typ bohatera literackiego w historii literatury europejskiej. Jest postacią niewątpliwie ponadczasową, którą odnajdujemy w wielu utworach różnych epok od starożytności do współczesności. Dla starożytnych była to postać uniwersalna – ukazywała sprzeczności i problemy dotyczące losu wszystkich ludzi. Starożytni zauważyli, że w ludzkim życiu najważniejsze są wybory. Starożytna koncepcję tragedii i bohatera tragicznego sformułował w swojej “Poetyce” Arystoteles.Dowodził on, że widzowie oglądający tragedię powinni odczuwać litość i trwogę, bo tylko te emocje doprowadzą go do katharsis – do stanu oczyszczenia. By widz doświadczył takich uczuć, należało “skonstruować” w tragedii odpowiedniego bohatera. Jest on winny zbrodni. Którą popełnia na skutek nieszczęśliwego zbiegu okoliczności , jest to tzw. Wina niezawiniona. Jego losy należało tak skomplikować, by znalazł się w sytuacji bez wyjścia. Bohater staje w obliczu konfliktu tragicznego, musi dokonać wyboru spośród równorzędnych racji, ale każdy wybór jest zły, bo prowadzi do nieszczęścia. Bohaterowi tragicznemu przypisano także ironię tragiczną polegającą na tym, że cokolwiek by zrobił i tak nie uniknąłby nieszczęścia, nie uniknął by swego przeznaczenia. Przeznaczenie czyli greckie Fatum jest jedną z podstawowych kategorii mitologii greckiej i greckiego tragizmu. Ta potężna siła kieruje losem z wyroku bogów. Nikt nie jest w stanie się jej przeciwstawić i zmienić swego przeznaczenia. EdypPrzykładem bohaterów tragicznych o tej specyficznej konstrukcji są postacie z tragedii Sofoklesa: Edyp i Antygona – ojciec i córka, oboje z rodu Labdakidów, nad którym ciąży klątwa bogów.Pytia zdradza Edypowi, że zabije on ojca i poślubi własną matkę. By uniknąć swego losu Edyp wychowany przez władcę Koryntu, nieświadomy swego pochodzenia, opuszcza Korynt. Złowrogie fatum realizuje jednak swój złowieszczy plan – Edyp w kłótni zabija nieznanego podróżnika (swego ojca), rozwiązuje zagadkę Sfinksa i w nagrodę dostaję rękę królowej Jokasty (swojej matki). Kiedy po latach wieszcz Tyrezjasz wyjawia Edypowi prawdę, ten wykłuwa sobie oczy i rusza z córkami na wygnanie. Sofokles sam nazwał swoje dzieło “tragedią przeznaczenia”, utwór bowiem jasno udowadnia, że człowiek nie może oszukać przeznaczenia. Decyzje, które podejmuje Edyp prowadzą go do zguby, nie jest panem swojego losu. Antygona Gdy Edyp opuszcza Teby, władzę po nim obejmują jego synowie Eteokles i Polinejk. Mają zmieniać się co rok, ale po roku Etokles nie oddaje władzy bratu – Polinejek więc zbiera sąsiadów i napada na Teby. Obaj bracia giną. Władzę obejmuje Kreon – Eteoklesa każe pochować z honorami, a Polinejka porzucić i pohańbić jako zdrajcę. Tu wkracza do akcji Antygona, bohaterka kolejnej tragedii Sofoklesa. Konflikt tragiczny w sytuacji Antygony polega na tym, że musi dokonać wybory miłością siostry, a posłuszeństwem obywatelki. Jeśli będzie posłuszna wobec prawa boskiego i pogrzebie ciało brata, okaże nieposłuszeństwo królowi. Ostatecznie podejmuje decyzję zgodną z wiarą i swoim sumieniem – decyduje się pochować ciało brata. Twierdzi “współkochać przyszłam, nie współnienawidzić”, dowodząc tym samym, że kieruje nią siostrzana miłość, szacunek dla zmarłych i odwiecznych praw religii. Za swój czyn zostaje skazana na powolną śmierć w lochu. Uwikłanie Antygony w sytuacji tragicznej jest również dowodem działania fatum – wszak nad nią ciąży także klątwa rodu Labdakidów, Antygona jest kolejnym ogniwem w łańcuchu cierpień rodu.Zarówno Edyp jak i antygona budzą litość i trwogę za przyczyną hamartii, winy tragicznej, niezawinionej. Ich losem kieruje fatum, ich wybory są tragiczne – Edyp nieświadomie dopuszcza się strasznych czynów, a Antygona musi wybrać między prawem bogów i ludzi. Na podstawie losów tych dwojga bohaterów można stwierdzić, że Grecy byli przekonani, iż człowiek nie kieruje swoim życiem, a wybory, których dokonuje spełniają z góry określone przeznaczenie. Rozpoczęta w tragediach starożytnych Greków dyskusja nad ludzkim losem znalazła swoją kontynuację w literaturze różnych epok. Wielu pisarzy konstruuje w swoich utworach bohaterów tragicznych, ale klasyczny model greckiego bohatera zmienia się. Zmieniają się przede wszystkim okoliczności i przyczyny życiowych wyborów.Współczesna definicja tragizmu sformułowana np. w słowniku terminów literackich pod redakcją Janusza Sławińskiego wymienia wśród przyczyn tragedii bohatera już nie tylko starożytne fatum, ale także prawa natury, sprzeczności między racjami moralnymi, uczuciowymi, historycznymi, społecznymi.SzekspirJako pierwszy poszerza i wzbogaca pojęcie tragizmu William Szekspir. Pokazuj, że tragizm bohatera zależy nie tylko od niezrozumiałego, ślepego fatum, ale także od konkretnych działań ludzkich. Bohaterowie tragedii Szekspira podlegają nie tylko siłom przeznaczenia, ale także własnym żądzom i namiętnościom oraz uwarunkowaniom środowiskowym.Hamlet oraz Romeo i Julia przypominają greckich bohaterów w tym, że stają w obliczu sytuacji bez wyjścia. Hamlet musi wybrać między ukaraniem stryja i matki i pomszczeniem śmierci ojca, a na pozór spokojnym życiem, ze świadomością, że na tronie zasiada morderca ojca. Kochankowie z Werony mają do wyboru swoje szczęście i zerwanie z rodzicami lub rezygnację z miłości w imię posłuszeństwa wobec rodziców. Przyczyną tragizmu nie jest tutaj jednak fatum ani inna nadprzyrodzona siła. Te sytuacje tragiczne stworzyli ludzie Hamlet nie może podjąć właściwej decyzji, nie dlatego że jest ona trudna, ale dlatego że jest słaby wewnętrznie, niezdecydowany, sam nie wie czego chce. Hamlet nie chce zabijać, bo zabić to zburzyć porządek moralny. Bohater czuje się rozdarty – z jednej strony kocha domagającego się zemsty ojca, z drugiej strony kocha też matkę, ale potępia ją za niestałość. Młody Hamlet został postawiony wobec problemu, który go przerasta. Nie wie jaką podjąć decyzję. Myśli nawet o samobójstwie, ale obawia się tego, co czeka go za grobem. Okrutny los Romea i Julii również nie został zdeterminowany przez przeznaczenie, ale jest wynikiem ludzkich działań – absurdalnej nienawiści między dwoma rodami, która stała się przyczyną nieszczęścia dwojga młodych.