W artykule „
Poglądy estetyczne bohaterów soplicowskich na
tle sporów przełomu romantycznego” Marek Stanisz
dokonał
konfrontacji sądów estetycznych wypowiadanych przez
głównych bohaterów „Pana Tadeusza” z koncepcją
romantyczności, istniejącą przed rokiem 1830. Główni
bohaterowie arcydramatu reprezentują dokładnie
sprecyzowane
poglądy. Telimena to przedstawicielka klasycyzmu,
Hrabia to
eklektyk, Tadeusz zaś reprezentuje poglądy samego
autora.
Wyniki procedury badawczej przeprowadzonej przez
Stanisza
są interesujące. Telimena wypowiada sądy niczym
klasyczny
koneser sztuki. Uważa, ze sztuka włoska ma przewagę nad
kulturą polska. Cechuje ja również postawa
kosmopolityczna.
Bardziej skomplikowaną osobą jest Hrabia. Eklektyzm
jego
poglądów jest wyraźny. Niektóre twierdzenia są typowo
sentymentalne, inne typowo romantyczne. Bohater ma
skłonność do zadumy, lubi gotycką architekturę oraz
wszelkie malownicze widoki. Uważa, ze przedmiotem
dzieła
artysty powinien być świat niematerialnych wartości.
Pomimo, że poglądy estetyczne w „Panu Tadeuszu” mają
charakter anachroniczny poeta nie był przeciwnikiem
romantyczności, odciął się jedynie od
wczesnoromantycznych
ideałów humanistycznych. Tadeusz swoje estetyczne
zapatrywania wypowiada w rozmowie o ojczystym pejzażu.
Pochwała polskiej przyrody wskazuje na
fakt „narodowości”,
która stanowi podstawowa kategorię opisową. Dlatego
zdanie
Tadeusza jest uważane za wyraz sądów samego
Wieszcza. „Narodowość” była kategorią rozważań klasyków
i
romantyków, ale wiele wypowiedzi Mickiewicza dowodzi,
że
traktował on „narodowość” jako wyłączną własność
romantyków. Pojawia się, więc wyraźna opozycja
klasyczności
i romantyczności. Na opozycję w łonie samego romantyzmu
składa się poezja narodowa oparta na kreacji poezji
transcendentalnej oraz program niematerialnych ideałów.
Reasumując można stwierdzić, teza postawiona w
omawianym
artykule przez Marka Stanisza jest słuszna. Dyskusja
estetyczna bohaterów soplicowskich jest syntezą
poglądów
Mickiewicza. Stanisz udowodnił, ze Wieszcz odrzucił
klasyczną koncepcje sztuki i dokonał krytyki pewnej
odmiany
romantyczności. Jednocześnie uprawomocnił własne
koncepcje
artystyczne, czyli program kreacyjnej poezji
transcendentalnej ( koncepcja symbolu jako władzy
poznawczej, proces twórczy to przekraczanie granic
świata
zmysłowego) oraz postulat „narodowości”. Artystyczna
koncepcja Mickiewicza została wyraźnie wpisana w
poetykę „Pana Tadeusza”. Artykuł szczególnie przydatny
dla
studentów filologii polskiej. Życzę przyjemnej lektury,
bo
konstrukcja tekstu jest jasna i precyzyjna, oparta na
zrozumiałej procedurze badawczej. Chwała autorowi,
który wyraźnie wykłada swoje poglądy.