W 1871 roku dziennikarz Aleksander Świętochowski ogłosił w „Przeglądzie Tygodniowym” artykuł – manifest „My i wy”. Uderzał
on w obóz konserwatywno – szlachecki, wyszydzał kult przywilejów stanowych i gospodarcze zacofanie szlachty, przeciwstawiał jej wiarę w postęp, w naukę „pozytywną” i twórczą pracę. Kierunek ten, zwany pozytywizmem, miał swe początki już w latach przedpowstaniowych. Pozytywizm służył interesom burżuazji polskiej, i po tej linii szły wystąpienia „młodej prasy” warszawskiej (przeciw pasożytnictwu właścicieli ziemskich, klerykalizmowi). Zrodził się on w środowisku inteligenckim. Literatura głosiła chwałę fachowca – przedsiębiorcy. Pozytywiści wydawali kilka tygodników o niewielkim nakładzie.
Czołowi publicyści:
-A. Świętochowski,
-Piotr Chmielowski,
-Bolesław Prus,
-Julian Ochorowicz.
Byli to młodzi wychowankowie Szkoły Głównej. Swą walkę zaczęli w I połowie lat 70-tych.
Spory wśród pozytywistów: bardziej umiarkowane skrzydło (Ochorowicz) opowiada się za obroną tradycji „rozumnie pojętej”, czyli za włączeniem posiadającej szlachty do pracy organicznej. Najbardziej radykalnym pozytywistą był Świętochowski. Pozytywiści traktowali społeczeństwo jako organizm, którego części mają zgodnie ze sobą współpracować.
W zakresie politycznym pozytywizm odciął się od romantyzmu i powstań. Negowali potrzebę niepodległości. Stawiali no rozwój przemysłu.
W „Kurierze Warszawskim” ogłaszano „Kroniki tygodniowe” Prusa.
Najważniejszy cel pozytywizmu – oświata powszechna – realizowali to ludzie mocno związani z tym obozem. Konrad Prószyński wydał pierwszy nowoczesny elementarz. Założono „Gazetę Świateczna” – tygodnik dla chłopów, uczący ich wiedzy o świecie i samodzielności gospodarczej. W Warszawie
powstawały czytelnie publiczne. Powstawały różne formy tajnego nauczania.
Jadwiga Dawidowa w 1885 roku założyła tajne
kursy naukowe dla kobiet. Kursy te zmieniały swoje miejsce, stąd nazwa „Uniwersytet Latający”.