Mity w kulturze

3. Przedstawienie - mitu w sztuce



Transpozycja wywodzi się z łacińskiego słowa transpositio - przedstawienie. ma kilka znaczeń:

1.adaptacja czegoś do innego użytku niż wcześniej. 2. innowacja zmieniająca charakter czegoś zwłaszcza dzieła literackiego np. przeróbka dzieła epickiego na dramatyczne - adaptacja "Dżumy" A. Camusa na utwór dramatyczny "Stan oblężenia". 3.transpozycja - przekład, tłumaczenie. 4.transpozycja muzyczna - polega na przeniesieniu utworu muzycznego lub jego części z jednej tonacji w drugą. Mit - mythos - opowieść. Fabuła epicka, narracyjna opowiadanie mające pierwotnie charakter sakralny, uzasadniająca archaiczne wierzenia. Powstałe w zamierzchłych czasach mity próbują w symboliczny i alegoryczny sposób wyjaśnić pochodzenie świata - Kosmogonia, bogów - teogonia jak i ludzi i normy jakimi się należy kierować. Na etapie społeczeństwa archaicznego mit dawał jednolitą wizję świata, odpowiadał na pytania dotyczące zjawisk atmosferycznych, wyjaśniał istotę cierpienia, tajemnicę śmierci, rozprawiał o normach itd. Mity greckie przedstawiały uniwersalne sytuacje egzystencjalne, dlatego mogły być skrótem, symbolem czy znakiem pewnych postaw i sytuacji. Powstały w okresie przedpiśmiennym. Mit był przekazem ustnym, a jego sens zawarty był w postaciach i sytuacjach. Różnił od innych opowiadań, że wprowadzał słuchacza w krąg sakrów. Na pewnym etapie stracił swą żywotność religijną i nabrał walorów kulturowych. Mit jest podwaliną gatunkków, stanowi rodzaj surowca, który postać literacką uzyskuje po opracowaniu. Mity były podewaliną dla epopei i tragedii greckiej. Pierwszej klasyfikacji mitów dokonali Homer i Hejzor, którzy w Bogach sportretowali ludzi, a reszty dokonali rzeźbiarze. Mit w literaturze przyjmuje głównie postać reinterpretacji - polega to na odebraniu mitowi jego pierwotnego znaczenia i nadania mu formy metafory lub symbolu przekazującego nowe znaczenie (ten sam motyw zaczerpnięty z mitu, opracowany wielokrotnie przez wieki w każdej epoce nabiera nowych znaczeń i służy do wyrażenia innej problematyki, innej wizji świata)jest to możliwe, że problematyka mitu jest uniwersalna - dają się w nią wpisać wszelkie odmiany losu ludzkiego, wszelkie odcienie uczuć, porządania, wierzeń. Mówią o miłości, przeznaczeniu, nienawiści, zemście, obowiązku, posłuszeństwie. Motyw Nike. Występuje w najdawniejszych przekazach teogonicznych (mitach o Bogach).Jako córka Zeusa, bohaterska bogini zwycięstwa ze skrzydłami u ramion, bardzo często w starożytności zdobiła pomniki zwycięzców. Stopniowo na wyobrażenie mitologicznej bogini zwycięstwa zaczęło nakładać się nowe wyobrażenie bardziej przemawiające do ludzi czasów nowożytnych. Związane jest to z znakomitąrzeźbą hellenistyczną z II w. p.n.e. - Nike z Samotraki (Luwr).Do naszego wieku rzeźba ta dotrwała okaleczona, zniszczona przez czas - nie ma głowy, rąk ale ma skrzydła. To ona stała się źródłem inspiracji bardziej niż mitologiczna bogini. Literatura polska chętnie sięga do mitu o Nike co ma uzasadnienie w naszej dramatycznej historii, pomaga uzasadnić heroizm, tragizm. Bardzo popularny w literaturze. "Ty jesteś jak paryska Nike z Samotraki O miłości nieuciszona Choć zabita, lecz biegniesz z zapałem jednakim Wyciągając odcięte ramiona

Wiersz ten usytuowany jest w tomiku "Pocałunki" z 1926 r., ma typową dla całego tomiku formę czterowiersza. Poetkę zainspirowała nie mityczna Nike, ale okaleczona, ekspresyjna rzeźba. Motyw Nike posłużył poetce do ukazania miłości. Rzecz niepowtarzalna: u twórców wcześniejszych barokowych, renesansowych miłość była reprezentowana przez Wenus, amorka - Kupidyna. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska patrząc z rezerwą na sprawy uczuć wyznacza nowy efekt porównując miłość do kalekiej rzeźby. Miłość jest jak okaleczona rzeźba. Wiersz ukazuje tragizm zranionej miłości. Motyw Nike staje się pretekstem do refleksyjnego liryku o miłości. Zarazem następuje odwrócenie topos (wzorzec) - bogini zwycięstwa jest w tym wierszu boginią osobistej klęski, a nie boginią zwycięstwa. Można powiedzieć, że kobiecie współczesnej wydaje się być bardziej właściwą patronką miłości - Nike z Samotraki niż ztrywializowana przez literaturę Wenus. Motyw Nike pojawia się często w literaturze współczesnej mówiącej o wojnie.