TEATR PUBLICZNY
W tym samym
roku co "Monitor" (czyli 1765), również z inicjatywy króla, założono w Warszawie pierwszy w dziejach
Polski stały
TEATR publiczny. Wydzierżawiono
dla niego gmach. zwany Operalnią, w którym zaczęły występować trzy zespoły: francuski, włoski i polski. Zespół polski zadebiutował 19 listopada niezbyt udaną komedią Józefa Bielawskiego "Natręci".
W początkach roku 1766 król zjednał dla
teatru Franciszka Bohomolca, mającego już spore doświadczenie w pisaniu komedii dla jezuickiej sceny szkolnej. Bohomolec zaczyna więc teraz tworzyć komedie "dla teatrum", włączając się w realizację królewskiego programu reform.
Według autorów "Monitora" komedia "śmiech wznieca i prowadzi do obrzydzenia przywar cnotom towarzyskim przeciwnych". Inaczej mówiąc, ma ona uczyć bawiąc. I tak, Bohomolec ośmieszał i krytykował zabobony, przesądy i inne wady sarmackie, a także powierzchowne uleganie wpływom i modom zagranicznym. Staruszkiewicz (człowiek zacofany i przesądny, którego cała wiedza ogranicza się do informacji zawartych w starym kalendarzu) i Figlacki to dwa typy różnych, negatywnych bohaterów, w rozmaitych wariantach dość często pojawiające się w jego komediach, dominujących przez dwa lata na scenie polskiej.
W późniejszych latach ważną rolę w rozwoju komedii odegrał Franciszek Zabłocki, a przełomową w rozwoju i upowszechnieniu teatru - Wojciech Bogusławski.
SZKOŁA RYCERSKA
Kolejną inicjatywą króla było założenie Szkoły Rycerskiej zwanej też Korpusem Kadetów w roku 1765. Jej komendantem został bliski wówczas współpracownik Stanisława Augusta Poniatowskiego książę Adam Czartoryski. Szkoła nie tylko przygotowywała do służby wojskowej , lecz dawała gruntowną i wszechstronną wiedzę oraz kształtowała postawy patriotyczne i moralne. Dowodem przykładanie wagi do tych spraw był zbiór zasad postępowania, nazwany Katechizmem kadeckim, opracowany przez komendanta Szkoły, zaś jej niejako oficjalnym hymnem stał się wiersz Ignacego Krasickiego "Święta miłości kochanej ojczyzny".
OBIADY CZWARTKOWE
Nazywano je również "obiadami literackimi", "uczonymi" i "rozumnymi". Gromadziły one na Zamku (latem w Łazienkach) prawdopodobnie od roku 1771 najwybitniejszych poetów, publicystów i działaczy polskiego oświecenia. Bywali na nich Konarski, Bohomolec, Naruszewicz, Trembecki, do czasu odcięcia przez granicę rozbiorową - Krasicki, Józef Wybicki, Andrzej Zamoyski. Obiady - na których przedstawiano w całości lub we fragmentach poważne prace literackie, dyskutowano ważne projekty reform ustrojowych, ale i zabawiano się wierszami swawolnymi - sprzyjały
rozwojowi twórczości literackiej, nawiązującej do tradycji starożytnego i francuskiego klasycyzmu.
Obiady CZWARTKOWE zostały zorganizowane przez króla (który nie ustawał w wysiłkach by na rzecz wydźwignięcia kraju z zacofania kulturalnego i społecznego) po konfederacji barskiej w 1768 roku (miała charakter antykrólewski) i po działaniach militarnych wojsk carskich (pretekstem była właśnie konfederacja barska), które to działania wojenne trwały cztery lata, a ich zwieńczeniem był pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku. Rozpoczęcie walk spowodowało zawieszenie - na okres siedmiu lat - działalności teatru publicznego oraz osłabienie bojowej publicystyki "Monitora".
Więcej streszczeń na temat Teatr publiczny w oświeceniu, szkoła rycerska, obiady czwartkowe