"Dies irae" (Dzień gniewu) - Jest utrzymany w tonie pesymistycznym. Autor opisuje w nim swoją wizję końca świata i sądu ostatecznego. Wiersz, swoją budową i tematyką przypomina średniowieczne utwory religijne, np "Dies irae" Tomasza z Celano.
W utworze jest ukazana espresyjna wizja zagłady świata. Pokazan jest ogólnoludzka katastrofa, gdyż każdy człowiek skazony jest grzechem pierworodnym. Los każdego z ludzi jest przesądzony, gdyż Bóg sam wpłynął na to, że świat pogrążył się w grzechu.
Hymn ten jes pewnego rodzaju oskarżeniem Boga. Podmiot liryczny, podobnie jak w swym monologu Konrad z III cz. "Dziadów" buntuje się przeciwko Bogu, który sam stworzył zło na ziemi, a potem każe za nie ludzi.
Przedstawiona wizja końca świata w utworze jest obrazem o znaczeniu symbolicznym, ma duży związek z ogólnym losem ludzkości. Przedstawiona tu Ewa z wężem jest symbolem całej ludzkości, nie potrafiącej wyzbyć się grzechu, natomiast wąż może być uznany za uosobienie grzechu.
Człowie naznaczony grzechem pierworodnym, choćby nie wiadomo jak się starał i tak nic nie zmieni, gdyż sam Bóg nic nie zrobi.
- akcenty katastroficzne:
a) cała natura zamiera jakby przygnieciona strachem;
b) nawałnicowy wiatr tworzy kłębowiska mgieł i cieniów, powala lasy, obnaża skały z ro-
ślinności;
c) zamarły krajobraz opanowany przez trzęsawisko, z którego wynurzają się ci przedstawi-
ciele fauny, których człowiek od wieków zwykł utożsamiać
ze złem i brzydotą: pijawki,ja-
szczurki, żmije.
d) w świecie, nad którym szaleje ogień i ciemność równocześnie, wicher i martwota, znaki
i wizje nieba, zaczyna panować atmosfera strachu, grozy, ostatecznej katastrofy i gnie-
wu bożego;
e) anonimowa rzesza ludzkości, która nawet w dniu sądu nie może wyzbyć się grzechu,
staje przed obliczem Boga; Wyrok jaki zapadnie zmazuje ludzkość s powierzchni ziemi,
zostaje nicość i widomy kształt katastrofy;
- nawiązania do biblii:
a)
motyw Ewy wygnanej z raju;
b) motyw Adama wygnanego z raju;
c) mąż, który kusił Ewę; grzech pierworodny;
d) głowa w koronie cierniowej (nieskończenie wielka - hiperbolizacja);
e) motyw Hioba;
- elemementy ekspresjonistyczne:
a) ogólnie: szok estetyczny (kategoria gorteski), hiperbolizacja, patos, dynamizm opisu,
poetycznego, jaskrawe dźwięki i barwy, "poetyka krzyku";
b) nagromadzenie obrazów o spotęgowanej sile wyrazu, kontrastów, zarysowanie ostrych
przeciwieństw znaczeniowych (grzech - kara; upadek - zbawienie; wzniosłość - trywial-
ność; piękno - brzydota);
c) wrzask, płacz, wycie, krzyki, do tego cały czas trąba, obwieszczająca koniec świata;
d) czerwień i kontrastowa biel;
e) gwałtowne przemiany w przyrodzie
f) groteska: dantyjskie piekło; Ewa w objęciach szatana;
- Manicheizm: jest to system religijny utworzony w III w. w Persji przez Maniego. Jest
oparty głównie na staroirańskim dualiźmie (walki dobra ze złem);
- Motyw wybaczania krzywd i wyjaśnienie sensu cierpienia w wierszu L. Staffa " O mi-
ości wroga".
Jest to utór nawiązujący bardzo silnie do klasycyzmu. Zawiera chrześcijańskie wyznanie po-
kory, konieczności pogodzenia i przebaczenia wrogu. Człowiek dobry, umiejący wybaczyć
bliżniemu, choćby nawet był ubogi na ciele, zawsze będzie bogatszy duchowo. Cierpienie
doskonali i rozwija w sensie duchowym, osoba krzywdzona zyskuje. W rzeczywistości, to
osoba krzywdząca cierpi, sama krzywdzi się duchowo.
Jest tu ukazana moralność ewangelicka - nadstawienie drugiego policzka. W konsekwencji
i tak człowiek krzywdzony zaczyna litaować się nad krzywdzącym, którego dusza jest zni-
szczona przez zło.
Po śmierci i tak wszyscy będą razem, gdyż potem nie istnieją żadne podziały.
Inne wiersze Staffa o podobnej tematyce to:
- "Kamień i cierń" - trzeba cierpieć, aby w pełni żyć; nie można przejść przez życie lekko,
gdyż byłoby ono niepełne;
- "O słodyczy cierpienia" - ból też uczy, a cierpienie jest ważnym doświadczeniem, które
umożliwia pełniejszy rozwój duchowy;
Więcej streszczeń na temat Bunt przeciw Bogu w hymnie "Dies irae" Jana Kasprowicza.