Znajdź
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Załóż konto na Schvoong wpisując dane

Jesteś zarejestrowany? Zaloguj się!
×

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

albo

Nie jesteś zarejestrowany? Zarejestruj się!
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

Strona główna Shvoong>Sztuka I Nauki Humanistyczne>„Kartoteka” Tadeusz Różewicz

„Kartoteka” Tadeusz Różewicz

książki Recenzja   według:Madzia131     Autor : Madzia 131
ª
 
Okoliczności i czas powstania utworu: „Kartoteka\" Tadeusza Róźewicza powstała w latach 1958-1959. Została ukończona i po raz pierwszy wystawiona w 1960 r. Wydano ją drukiem w roku następnym, w tomie noszącym tytut „Zielona róża. Kartoteka\". W tym samym roku odbyła się jej premiera na deskach Teatru Dramatycznego w Warszawie. Pierwszy spektakl został wyreżyserowany przez Wandę Laskowską, a w roli Bohatera wystąpi) w nim Józef Para. Tadeusz Różewicz należał do pokolenia „Kolumbów\" (nazywamy tak pokolenie Polaków urodzonych po roku 1920, którzy doświadczyli w młodości koszmaru wojny). Zrezygnowali oni z własnych planów dla obrony ojczyzny. „Kolumbom\", którym udało się przetrwać lata okupacji, trudno było przyzwyczaić się do powojennej sytuacji. Powrót do równowagi był utrudniony. Codzienne obcowanie z okropnościami wojny wywarto wielki wpływ na tych ludzi. Przykładem literatury ukazującej zagubienie się jednostki w nowej rzeczywistości jest właśnie „Kartoteka\". Czas i miejsce akcji: Charakterystyczne dla tego dramatu jest to, że brakuje tu dokładnego określenia cza- su i miejsca akcji. Właściwie wszystko dzieje się wokół łóżka Bohatera. Traci ono swoje znaczenie jako miejsce intymnego azylu. Korzystają z niego różne postacie m. in. Sekretarka czy Dziennikarka. „Kartoteka\" składa się ze scen rozgrywających się w codziennym życiu, pełnym zwyczaj- nych czynności, które jednak nabierają tu znaczenia niemal metafizycznego Przykładowo moczenie nóg przez Wujka może być rozpatrywane jako sposób na oczyszczenie się z pewnych win. a woda nabiera znaczenia uzdrawiającego — może pomóc Panu z Przedziałkiem zmienić jego postawę. Często stosowaną przez Róźewicza metodą jest utożsamianie teraźniejszości z dalszą przeszłością — rodzice traktują Bohatera jak małe dziecko, a on sam w tym czasie przeżywa rozterki dotyczące jego wojennej przeszłości. Pełno jest wspomnień z czasów wojennych czy postaci z dalszej i bliższej przeszłości. Kompozycja utworu: ..Kartoteka\" jest próbą skonstruowania dramatu afabularnego. Sceny stanowią całkowicie oderwane od siebie chronologicznie cząstki. Możliwe byłoby ustawienie ich w logicznej kolejności. lecz właśnie na świadomym przemieszaniu faktów opiera się oryginalność tego utworu. Różewicz nie chciał pisać dramatu tradycyjnego, to znaczy takiego, w którym istniałaby jedność czasu, miejsca i akcji. Zamierzał stworzyć sztukę należącą do „dramaturgii otwartej\", tj. takiej, w której istnieje luźną kompozycja, gdzie nie ma kontynuacji wydarzeń, brakuje właściwej akcji, nie ma podziału na akty i sceny. W „Kartotece\" nie jest ważny koniec czy początek, lecz pewna ciągłość sytuacji. Ostatnia scena równie dobrze mogłaby rozpoczynać sztukę lub stanowić jej środkowy fragment. Tak więc ta chaotyczność jest zabiegiem celowym, ma za zadanie nadać sztuce charakter poetycki. Autor w ten sposób zespala realizm z poetyckością. Przedstawienie konkretnych scen z życia Bohatera stanowi element realistyczny, zaś forma otwarta dramatu pozwala na ukazanie rozbicia wewnętrznego Bohatera, jego sytuację w świecie, gdzie panuje zamęt i chaos. Wyjaśnienie tytułu: Mamy tu do czynienia z montażem, pewną mozaiką luźnych kartek z życiorysu Bohatera. Tytuł „Kartoteka\" oznacza, że utwór jest zbiorem informacji o Bohaterze. Stanowi segregator, gdzie powpinane są kartki z jego życiorysu. Okazało się jednak, że uległy one przemieszaniu, dlatego w sposób niechronologiczny dowiadujemy się o poszczególnych wydarzeniach z jego biografii. Wertujemy życiorys Bohatera, poznajemy go poprzez różne momenty z jego żyda. Jednak nie poznamy do końca, gdyż ukazane są nam tylko niektóre fakty. Są to jak gdyby kawałki rozbitego lustra, w którym odbijało się żyde Bohatera. Podsumujmy: sztuka składa się z prawie trzydziestu scen, które można porównać do rozsypanych kartek z segregatora, na których notowany był żydorys głównej postaci dramatu.
Stąd właśnie tytuł utworu. Koncepcja „teatru wewnętrznego\": Różewicz starał się, aby jego dramat nie był sztuką tradycyjną. Nie zależało mu na ukazaniu akcji i jej przebiegu. Chciał ukazać Bohatera „od wewnątrz\". Nie koncentrował się na chronologii wydarzeń, lecz starał się doprowadzić do tego, aby odbiorca dramatu skoncentrował się na psychice Bohatera. W „Kartotece\" nie ma akcji, która by ku czemuś zdążała. Istnieją tylko luźne sekwencje zdarzeń, które pozwalają uchwydć najbardziej istotne momenty z żyda Bohatera. Ich uporządkowanie pozbawiłoby sztukę dramatycznośd. W tego typu dramacie najważniejsze jest wniknięde w myśli, doświadczenia bohatera, skoncentrowanie się na jego postawach czy wyobrażeniach. Różewiczowska koncepcja teatru: Zdaniem autora, sztuka teatru powinna polegać głównie na operowaniu słowem. Różewicz ograniczył do minimum ruch sceniczny: „Wystarczy, jeśli w ciągu tych godzin przestawi się krzesło\". Nie najważniejsza jest także scenografia, którą Różewicz opisał w zaledwie kilku zdaniach. Podkreśla jedynie prostotę jej wykonania oraz wymaga kilku niezbędnych przedmiotów. „Oprawa plastyczna jest tu bez znaczenia\". Technika collage\''u: W języku francuskim wyraz ten znaczy dokładnie oklejanie papierem, naklejanie. W plastyce określa się tak sposób komponowania dzieła sztuki poprzez łączenie różnych materiałów. Wykorzystywane do tego celu są kawałki materiału, słomy, druki. W „Kartotece\" takimi tworzywami są oderwane strzępki wspomnień Bohatera, urywki życiorysu, na podstawie których buduje on swoje poglądy i przemyślenia. Dokonuje się to w jego podświadomości. Technika ta jest także zastosowana przy tworzeniu kompozycji. Do dramatu dołączone są inne elementy, takie jak „wiersze, obrazy poetyckie, odautorskie propozycje i notatki dla reżysera. Nie sq obcym ciałem wklejonym w dramat, stają się częścią organiczną, zmieniają funkcję, a nawet materię swoją\" (z rozmowy Konstantego Puzyny z Tadeuszem Różewiczem). Problematyka utworu: Celem, który postawił sobie autor, pisząc ten dramat, było ukazanie wnętrza człowieka, który należy do pokolenia Kolumbów, tzn. ludzi, których młodość przypadła na czas wojny i okupacji. Bohater jest swoistym nośnikiem doświadczeń i wewnętrznych niepokojów samego Różewicza, który jako młody człowiek przeżył koszmar wojny. Utwór ten stanowi więc bilans doświadczeń i przeżyć jednostki w czasach chaosu, ukazuje dramat człowieka uwikłanego w historię. Warto podkreślić, że problematyka ta pojawia się również w twórczości poetyckiej Róźewicza (np. „Ocalony\", „Krzyczałem v nocy\"), w której podmiot liryczny przeżywa te same rozterki i niepokoje co Bohater. Pisarz nie ukazuje całej epoki czy jakiejś biografii, lecz sytuację człowieka „porażonego\" wojną oraz jej wpływ na wrażliwą jednostkę. W tym właśnie celu Róźewicz przedstawia tylko urywki życia Bohatera, mające uzmysłowić odbiorcy rozbicie, rozdarcie jego psychiki. Świat wartości tego człowieka uległ rozpadowi. Stracił on wiarę we wszystko. I na tym powinna zostać skoncentrowana uwaga odbiorcy.
Opublikowano dnia: 28 marca, 2008   
Proszę oceń : 1 2 3 4 5
Tłumacz Wyślij Odnośnik Drukuj
X

.