RENESANS
I)Chronologia:
1)Włochy: pocz.-połowa XIV w.
koniec-połowa XVI w.
2)Kraje europejskie:
pocz.-koniec XV w.
koniec-kres XVI w.
II)Charakterystyka okresu:
1)Odkrycia:
-geograficzne (Kolumb-Ameryka,
Vasco da Gamma-
-droga do Indii)
-naukowe (Guttenberg wynalazł
druk)
-świata starożytnego, kultury
antycznej
-odrębności ludzkiej jednostki.
Odkrycia geograficzne, rozpowszechnienie gospodarki
towarowo-pieniężnej, rozwój handlu, miast i bogacenie się ludności wpływa na
nowy antropocentryczny światopogląd, kształtowanie się silnych państw i
literatury narodowej.
2)Narodziny dwu prądów:
-humanizmu
-reformacji
Humanizm-to prąd intelektualny, którego przedstawiciele byli
wyznawcami maksymy rzymskiego komediopisarza- Terencjusza:
„Człowiekiem jestem i nic co
ludzkie nie jest mi obce”. W centrum ich zainteresowania znalazł się
Człowiek i
jego sprawy (antropocentryzm). Zwrócono uwagę na odrębność ludzkiej jednostki,
podjęto walkę o jej godność i niczym nie skrępowaną wolność. Podkreślano konieczność
wszechstronnego rozwoju człowieka-w sensie intelektualnym i fizycznym.
Humaniści fascynowali się literaturą antyczną, znali doskonale grekę i łacinę,
czytali w oryginale dzieła starożytnych.
Reformacja-to prąd antykościelny, który został zapoczątkowany przez
Marcina Lutra i przyczynił się do rozbicia jedności kościoła katolickiego. W
jego wyniku powstały takie wyznania jak: luteranizm, kalwinizm, arianizm.
Irenizm- umiłowanie pokoju, pochwała zgody między ludźmi,
potępienie waśni i wojen.
Mecenat-zjawisko opieki możnych nad utalentowanymi, a biednymi
artystami, których skupiano na dworach królewskich i magnackich.
Harmonia-dążenie do umiaru i równowagi w życiu, w postrzeganiu
świata, wreszcie w literaturze i sztuce.
3)Antropocentryzm-jako
podstawa światopoglądu epoki-idea, która uznawała
człowieka za najwyższą
wartość.
4)Wzorce osobowe to:
a)szlachcic-ziemianin – Mikołaj
Rej „Żywot człowieka poczciwego”, Jan Kochanowski „Pieśń świętojańska o
Sobótce”.
b)patriota-obywatel – Jan
Kochanowski „Odprawa posłów greckich”(postać Antenora), pieśń V z „Ksiąg
wtórych” „O spustoszeniu Podola przez
Tatarów”, pieśń XII z „Ksiąg wtórych” „O cnocie”, pieśń XIX z „Ksiąg wtórych”
„O dobrej sławie”
c)humanista – Jan Kochanowski
fraszka „Do gór i lasów” (autobiograficzna)
d)dworzanin – Jan Kochanowski
Fraszka „O doktorze Hiszpanie”.
Treny Kochanowskiego-złamanie zasady, że treny opisują żal po
stracie wielkiej osoby, w obliczu śmierci
poeta przestaje wierzyć w swoje dawne
ideały
(kryzys osobowościowy)
5)Różnorodność problematyki i
form utworów (gatunki: tren, fraszka, pieśń, sielanka
Szymon Szumonowic – „Żeńcy” –
sielanka dramatyczna-praca i żucie ukazane oczami chłopa – ciężka praca,
kłótnie, ciężkie, tragiczne życie.
Mikołaj Sęp Szarzyński – sonety
6)Obecność publicystyki,
którą reprezentują:
a)Andrzej Frycz-Modrzewski: „O
poprawie Rzeczypospolitej” – pięć ksiąg: I. „O obyczajach”, II. „O prawach”, III. „O wojnie”, IV. „O
kościele” i V. „O szkole”
b)Piotr Skarga - „Kazania sejmowe” – wskazuje sześć
chorób:1. nieżyczliwość ludzka ku Rzeczypospolitej, 2. Niezgoda wewnętrzna, 3.
Różnowierstwo, 4. Osłabienie władzy króla, 5. Niesprawiedliwe prawa oraz
niepraworządność, 6. Upadek moralności i obyczajowości w Rzeczypospolitej.
W kazaniu drugim Skarga
zastosował dwie alegorie:
a)alegoria ojczyzny jako matki,
która urodziła i wychowała dzieci, czyli wszystkich obywateli. Za to
Rzeczypospolitej należy się cześć i szacunek
b)alegoria ojczyzny jako tonącego
okrętu – gdy okręt tonie, trzeba go ratować, a nie myśleć o własnym dobytku, bo
w tedy można zginąć razem ze statkiem.
Pisarze europejscy:
Szekspir – „Makbet”
Dante – „Boska komedia”-3 części
po 9 pieśni, bohaterem jest człowiek (cecha renesansu), umiejscowienie między
niebem a piekłem (cecha średniowiecza).
Bocaccio – „Decameron”-zbiór stu
nowel, opowiadany przez 10 osób,
MOTYWY
HORACJAŃSKIE W TWÓRCZOŚCI KOCHANOWSKIEGO.
Horacy to najwybitniejszy poeta
starożytnego Rzymu, który żył w I w p.n.e. Jest twórcą gatunku literackiego
zwanego pieśnią (oda).
Jego motywy to:
-„Exegi monumentum” – motyw
poetyckiej sławy
-„non omnis moriar” – „nie
wszystek umrę” – motyw nieśmiertelności związany z poetycką sławą
-„carpe diem” – „chwytaj dzień”,
„żyj chwilą”
-ideały epikurejskie – Zycie
przyjemne, pozbawione cierpień, szczęśliwe
-poprzestawanie na małym
-poszukiwanie złotego środka
-ideały stoickie – najważniejszą
wartością rozum, umiejętność zdystansowania się do dóbr doczesnych,
nietrwałych, umiejętność wyciszenia emocji.
Wymienione motywy wykorzystał
Kochanowski w wielu swoich utworach:
-pieśń XXIV z „Ksiąg wtórych” –
„Niezwykłym i nie lada piórem opatrzony” – Kochanowski przekonuje czytelnika,
iż jako poeta uzyska nieśmiertelną sławę.
Zapewnił ją sobie dzięki stworzonym dziełom poetyckim. Choć w sensie
biologicznym umrze, pamięć o nim trwać będzie wiecznie. Jego utwory dotrą do
najdalszych zakątków świata. Stąd nakaz,
by nie opłakiwać jego śmierci.
<„exegi...”, „non ...”>.
-fraszka „Do gór i lasów” –
autobiograficzna, popularyzuje „carpe diem” Horacego. Kochanowski ukazuje w
utworze różne wydarzenia z własnego życia. Poeta porównuje swoje życie
(urozmaicone) do bożka wodnego Proteusa, który mógł dowolnie zmieniać swoją
postać.
-pieśń XX z „Ksiąg pierwszych” –
„Miło szaleć kiedy czas po temu”. Kochanowski w utworze połączył „carpe diem” z
ideałami epikurejskimi. Podmiot
liryczny zachęca do beztroskiej, wesołej zabawy
przy suto zastawionym stole. By było to spotkanie udane, nie należy stronić od
wina, zapomnieć o różnicach społecznych, poddać się beztroskiej atmosferze
biesiadowania, nie pamiętać o troskach, kłopotach, zmartwieniach. Podmiot
liryczny radzi, by nie myśleć o przyszłości, gdyż człowiek nie ma wpływu na
swój los.
-fraszka „O żywocie ludzkim” –
Kochanowski propaguje w utworze stoickie poglądy na życie. Podmiot liryczny
dystansuje się do dóbr doczesnych, które są nietrwałe. A są nimi: bogactwo,
sława, tytuły, stanowisko, uroda. W chwili śmierci człowiek zostawia to
wszystko, więc nie należy o nic zabiegać. Kochanowski porównuje życie do przedstawienia
kukiełkowego, a człowieka do marionetki.
-pieśń IX z „Ksiąg wtórych” –
„Nie porzucaj nadzieje”. Kochanowski popularyzuje stoickie poglądy na życie.
Ukazuje w utworze dwie bardzo różne pory roku: zimę i wiosnę, by zwrócić uwagę
na zmienność ludzkiego losu. Radzi by człowiek uniał zachować wewnętrzny
spokój, opanowanie wobec szczęścia i nieszczęścia, los bowiem w kazdej chwili
może się odmienić. Człowiek powinien zawsze mieć na to nadzieję i ufać bogu.
-fraszka „Na dom w Czarnolesie” –
obecność motywu poprzestawania na małym. Utwór ma formę apostrofy skierowanej
do Boga. Podmiot liryczny, czyli sam Kochanowski prosi stwórcę o to, by do
końca życia mógł mieszkać w Czarnolesie – „gnieździe ojczystym”, ciesząc się
zdrowiem, czystym sumieniem, także ludzką życzliwością. Pragnie mieć świadomość
uczciwej pracy, naśladować obyczaje, zachować trzeźwość umysłu do końca swoich
dni. Nie pragnie bogactw, o które zabiegają inni.
-„Pieśń świętojańska o Sobótce” –
wypowiedź Panny XII – pochwała życia wiejskiego. Według Kochanowskiego życie
szlacheckie, gospodarcze, przynosi wiele korzyści: bezpieczeństwo, dostatek,
bogactwo, rozrywki, harmonijne życie rodzinne, możliwość postępowania zgodnie z
zasadami moralnymi, bliski kontakt z przyroda, właściwe wychowanie młodego
pokolenia. Życie na wsi wydaje się być najlepszym sposobem na życie – złotym
środkiem.Dramat – zerwanie z zasadą trzech
jedności (cz
Więcej streszczeń na temat Renesans