Pisarze w literaturze romantyzmu i pozytywizmu traktowali ojczyznę jako wielki zbiorowy obowiązek, co
przedstawiają w swoich
utworach.W literaturze romantyzmu na ten temat tworzyli Adam Mickiewicz i Juliusz słowacki. Adam Mickiewicz w swoich utworach przedstawił szeroki wachlarz ludzi poczuwających się do obrony ojczyzny. Na przykładzie postaci Konrada z III części "Dziadów" ukazał walkę dla dobra rodaków w pojedynkę. Uwidocznił w ten sposób, że walka jednostki nic nie znaczy. Żeby
ojczyzna była wolna,trzeba wysiłku całego narodu - musi on być zebrany, stanowiący zbiorowość, wówczas można podjąć trud walki.W utworze "Pan Tadeusz" przez postać Jacka Soplicy pokazał przykład ogromnego poświęcenia bohatera dla ojczyzny. Soplica zmuszony do przyjęcia innego nazwiska, nie rezygnuje z dalszej walki. Stara się za wszelką cenę zjednoczyć ludzi. Adam Mickiewicz ukazał w tych utworach potrzebę walki, uwidacznia fakt, że ważniejsze są sprawy ojczyzny niż osobiste. Człowiek żeby być szczęśliwym, musi odczuwać wolność w swej ojczyźnie. Taki sam pogląd przedstawia Juliusz Słowacki w utworze "Kordian", chcąc ukazać,że aby być szczęśliwym, to w narodzie musi panować szczęście,a ojczyzna powinna być wolna. Winę za upadek powstania ponosi naród - brak jego zespolenia. Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki ukazali te braki w swoich utworach. Z cech romantycznych jakie przedstawili to: wielka romantyczna miłość, walka w pojedynkę i przedkładanie spraw ojczyzny nad sprawy osobiste. W literaturze pozytywizmu na temat "sprawy obowiązku ojczyzny" przedstawiali Bolesław Prus w utworze "Lalka" i Henryk Sienkiewicz w "Potopie".Bolesław Prus w "Lalce" na podstawie postaci Stanisława Wokulskiego, ukazał brak zespolenia ludzi. Wokulski starał się działać na rzecz ojczyzny przez rozwijanie kraju gospodarczo. Uczęszczał na spotkania, gdzie istniały ogromne różnice - każdy posiadał swoje zdanie. W tym utworze Prus ukazał hasła pracy organicznej, głoszonej przez pozytywizm. Uważano, że aby naród mógł się rozwijać należy zadbać o rozwój gospodarczy w kraju. Także Henryk Sienkiewicz w utworze "Potop" przedstawił sprawy ojczyzny na przykładzie głównego bohatera Kmicica. Uwzględnił egoizm narodu, każdy uwzględniał tylko sprawy osobiste. Nikogo nie obchodzą sprawy ojczyzny. Kmicic przedstawił brak zdecydowania - pewną rezygnację z dalszej walki o kraj. świadczy to,że naród był mało zdecydowany. Przed podjęciem jakieś decyzji długo się zastanawiają, sprzeczają nim ustalą wybrany cel. Pisarze w swoich utworach ukazali sprawę ojczyzny jako obowiązku, ponieważ człowiek może być wtedy szczęśliwy, gdy w ojczyźnie panuje ład i wolność.Szczęście w kraju można osiągnąć przez, jedność całego narodu, wzajemne zrozumienie i życie bez wojen i powstań - a zależy to wyłącznie od samej ludzkości.