Arystoteles, gr. Αριστοτέλης, Aristotelēs (ur. 384, zm. 322 p.n.e.) –
jeden z dwóch, obok Platona największych filozofów
greckich. Stworzył
opozycyjny do platonizmu i równie spójny system filozoficzny, który
bardzo silnie oddziałał na filozofię i naukę europejską, a jego
chrześcijańska odmiana zwana tomizmem była od XIII w. i jest po dziś
dzień oficjalną filozofią Kościoła Katolickiego.
Arystoteles położył ogromne zasługi w astronomii, fizyce, biologii i
logice,
jednak większość jego
teorii astronomicznych i fizycznych
okazała się błędna, a przyjęcie ich za dogmat przez filozofię
scholastyczną długo opóźniało rozwój tych nauk w Europie.
ŻYCIORYS
Arystoteles urodził się w roku 384 p.n.e. w greckiej kolonii Stagirus u
wybrzeży Tracji. Jego ojciec był nadwornym lekarzem macedońskiego króla
Amynasa.
W wieku 17 lat Arystoteles został wysłany do Aten aby odebrać staranne
wykształcenie w Akademii Platońskiej. W Akademii Arystoteles spędził w
sumie 20 lat, w czasie których najpierw był studentem, potem asystentem
Platona i w końcu samodzielnym wykładowcą. Po śmierci Platona był
naturalnym pretendentem do objęcia pozycji rektora Akademii – jednak
inni członkowie Akademii zdecydowali się wybrać na to stanowisko
siostrzeńca Platona, ze względu na dużą rozbieżność wypracowanego przez
Arystotelesa systemu filozoficznego z systemem Platona.
Arystoteles następnie pracował jako nadworny lekarz i doradca Hermeasa
– władcy kolonii Assos w Mezji – a po upadku Assos przeniósł się do
Macedonii gdzie został osobistym nauczycielem Aleksandra III
Macedońskiego. W służbie tej pozostawał przez 7 lat do przejęcia władzy
przez Aleksandra, po czym wrócił do Aten. Aleksander do końca życia
regularnie wymieniał listy z Arystotelesem, często słuchając jego rad.
Arystoteles w Atenach założył własną, konkurencyjną do Akademii szkołę
filozoficzną zwaną Liceum (łac. Lyceum, gr. Lykeion), która była
wspierana przez Aleksandra Macedońskiego i wkrótce przyćmiła Akademię.
Po śmierci Aleksandra i upadku pro-macedońskiego rządu w Atenach
Ateńczycy zamknęli Liceum a sam Arystoteles musiał uciekać z miasta.
Przeniósł się wtedy do miasta Chalcis na wyspie Eboea, gdzie po dwóch
latach zmarł.
POGLĄDY FILOZOFICZNE
Teoria poznania i logika
Arystoteles był pierwszym filozofem w historii, który wyszedł najpierw
od teorii poznania i logiki, a dopiero później przeszedł do teorii bytu.
Zerwanie z Platonem i koncepcja niezapisanego umysłu
Osobiste doświadczenia z nauczaniem i leczeniem małych dzieci
przekonały Arystotelesa, że wbrew temu co twierdził Platon, ludzie nie
posiadają ukrytej pamięci idealnego świata, lecz cała ich wiedza
pochodzi z doczesnego doświadczenia. Dla Arystotelesa teoria odkrywania
owej ukrytej pamięci przez dyskursy dialektyczne była nieprawdziwa, a
na poparcie swego stanowiska przywoływał fakt, że wprawny sofista
potrafi przekonać niedoświadczonego ucznia niemal do wszystkiego.
Arystoteles stwierdził, że dużo rozsądniejsze jest przyjęcie, że ludzie
rodzą się z niezapisanym umysłem, który zapełnia się myślami na skutek
codziennych doświadczeń życiowych. Myśli jednak żyją później własnym
życiem i część ludzkich rozumowań ulega rozmaitym wypaczeniom i
dziwactwom.
Przyjmując to założenie Arystoteles doszedł do wniosku, że aby
uporządkować ludzkie myśli i wykazać które z nich są adekwatne do
rzeczywistości a które nie, należy stworzyć naukę o samym myśleniu jako
takim. Naukę tę nazwał logiką.