Mieszko I (ur. 922-945, zm. 25 maja 992) – książę Polan z dynastii Piastów sprawujący władzę od ok. 960 r. Syn Siemomysła,
wnuk Lestka. Ojciec Bolesława I Chrobrego i Świętosławy-Sygrydy. Brat Czcibora. Po kądzieli dziadek Kanuta Wielkiego.
Mieszko I to pierwszy historyczny władca Polan, uważany zarazem za faktycznego twórcę państwowości polskiej. Kontynuował politykę swojego ojca i dziadka, którzy jako władcy pogańskiego księstwa znajdującego się na terenach obecnej Wielkopolski, poprzez sojusze lub siłę militarną podporządkowali sobie Kujawy oraz
prawdopodobnie Pomorze Wschodnie i Mazowsze. Przez większość okresu swojego panowania toczył walki o Pomorze Zachodnie, zajmując je po rzekę Odrę. W ostatnich latach życia przystąpił także do wojny z Czechami, zdobywając Śląsk i prawdopodobnie Małopolskę.
Poprzez przyjęcie chrztu w 966 r. oraz ślub (w 965 r.) z Dobrawą Przemyślidką Mieszko włączył swoje państwo w zachodni krąg kultury chrześcijańskiej.
Oprócz podbojów duże znaczenie dla przyszłości księstwa Polan miały
także jego reformy wewnętrzne, mające na celu rozbudowę i usprawnienie
systemu tzw. monarchii wojennej.
Zachowane źródła pozwalają twierdzić, że Mieszko I był sprawnym
politykiem, utalentowanym wodzem i charyzmatycznym władcą. Prowadził
zręczne działania dyplomatyczne, zawierając sojusz wpierw z Czechami, a następnie ze Szwecją i Cesarstwem. W polityce zagranicznej kierował się przede wszystkim racją stanu, wchodząc w układy nawet ze swoimi wcześniejszymi wrogami. Synom pozostawił państwo o znacznie wyższej pozycji w Europie i przynajmniej podwojonym terytorium.Gall Anonim w swojej kronice podaje, że Mieszko był ślepy do siódmego roku życia i dopiero wtedy odzyskał wzrok. Sam kronikarz następująco wytłumaczył to wydarzenie: Wówczas (czyli po odzyskaniu wzroku przez Mieszka) książę Siemomysł
pilnie wypytywał starszych i roztropniejszych z obecnych, czy ślepota i
przewidzenie chłopca nie oznacza jakiegoś cudownego znaku. Oni zaś
tłumaczyli, że ślepota oznaczała, iż Polska przedtem była tak jakby
ślepa, lecz odtąd - powiadali - ma być przez Mieszka oświeconą i
wywyższoną ponad sąsiednie narody. Tłumaczenie to było jasnym nawiązaniem do chrztu
księcia: Zaiste
ślepą była przedtem Polska, nic znając ani czci prawdziwego Boga, ani
zasad wiary, lecz przez oświeconego Mieszka i ona także została
oświeconą, bo gdy on przyjął wiarę, naród polski uratowany został od
śmierci w pogaństwie. Opisane wydarzenie jest typową alegorią
średniowieczną i nie ma wartości jako źródło historyczne. Opis ten
został natomiast wykorzystany i rozbudowany przez większość
późniejszych kronikarzy polskich.Mieszko objął tron książęcy po śmierci ojca w latach 950-960, prawdopodobnie bliżej terminu końcowego<4>.
Ze względu na brak źródeł nie można dokładnie określić, jakie
odziedziczył po nim ziemie. Na pewno należały do nich tereny
zamieszkane przez Polan i Goplan<5>, a także ziemia sieradzko-łęczycka. Możliwe, że do państwa należały także ziemie Mazowszan<6> i Pomorze Wschodnie<7>.
Przed nowym władcą stanęło zadanie zintegrowania dość rozległego,
niejednolitego etnicznie i kulturowo terytorium. Wprawdzie mieszkańcy
terenów kontrolowanych przez Mieszka mówili w większości jednym
językiem, mieli podobne wierzenia i osiągnęli podobny stopień rozwoju
gospodarczego i cywilizacyjnego, ale podstawową formą łączących ich
więzi społecznych były struktury plemienne. Można sądzić, że
współpracujący z księciem możni pierwsi poczuli jedność ponadplemienną.
Zależało im na zjednoczeniu kraju ze względu na możliwość poszerzenia
swoich wpływów.
Jako pierwszy o księciu Polan wspomniał żydowski podróżnik Ibrahim ibn Jakub. Informacje o nim zdobył prawdopodobnie w 966 roku, kiedy bawił na dworze cesarza Ottona I. Mieszka przedstawił jako księcia panującego na rozległym obszarze, posiadającego dobrze zorganizowaną drużynę. Precyzyjniejsze są zapiski współczesnego Mieszkowi Widukinda z Korbei i tworzącego pół wieku później biskupa merseburskiego Thietmara.W chwili objęcia władzy przez Mieszka, pogańskie państwo Polan
rozpoczęło ekspansję w nowych kierunkach. Być może w pierwszych latach
panowania, jeśli nie dokonał tego już jego ojciec lub dziadek, Mieszko
podbił Mazowsze. Na początek lat 60. przypada prawdopodobnie także
opanowanie Pomorza Wschodniego i Środkowego.
Zainteresowanie księcia skupiło się następnie przede wszystkim na
obszarach nadodrzańskich, gdzie w krótkim czasie podporządkował sobie
część plemion połabskich. Jak pisał Widukind z Korbei, Mieszko miał pod władaniem plemię zwące się Licicaviki, które powszechnie identyfikuje się jako połabskich Lubuszan<8>. Po ich podbiciu książę Polan wkroczył w strefę wpływów niemieckich.
Margrabiowie niemieccy prowadzili wtedy ekspansywną politykę na tereny zamieszkiwane przez Słowian połabskich, których siłą chrystianizowali. W 963 roku margrabia Gero podbił tereny zajmowane przez plemiona Łużyczan i Słupian, w efekcie bezpośrednio stykając się z państwem Polan. W tym samym czasie (ok. 960) rozpoczęła się ekspansja Mieszka I na tereny Wolinian i Wieletów.
Stan wojny z nimi poświadczył Ibrahim ibn Jakub. Według niego Mieszko
prowadził wojnę z plemieniem Weltaba, identyfikowanym powszechnie z
Wieletami. Samozwańczy przywódca wielecki, Wichman, pokonał Polan dwukrotnie, a także około 963 zabił nieznanego z imienia brata Mieszka. Ujściem Odry interesowali się również margrabiowie niemieccy. Zagrożeniem dla młodego państwa Polan byli dodatkowo sprzymierzeni z Wieletami Czesi, posiadający wtedy Śląsk i Małopolskę.