Sarmatyzm
- całą brać
szlachecką jednoczyło poczucie narodowej potęgi, przekonanie o
świetności polskiego ustroju - monarchii ograniczonej prawami stanu
szlacheckiego - nadto świadomość tradycji rodowej i starodawności
sarmackiej, co wiązało się z ideą pochodzenia Polaków
jakoby
od starożytnych Sarmatów. Duma z tego potężnego
sarmackiego dziedzictwa była też nieodłączną cechą barokowej
mentalności. Dopiero z czasem, w XVIII w. ukształtowało się
ujemnie nacechowane określenie sarmatyzmu, oznaczające całokształt
siedemnastowiecznych obyczajów i kultury szlacheckiej, zwykle
utożsamianych z samowolą, zacofaniem, pogardą, niechęcią do
cudzoziemców, dewocją i ciasnym tradycjonalizmem.
Szlachcic-rycerz był obrońcą złotej wolności, systemu
społeczno-państwowego, który gwarantował mu uprzywilejowane
miejsce w Rzeczypospolitej. Już w wieku XVII w
ideologii sarmackiej
ujawniły się również hasła mesjanistyczne, wspomagane i
rozwijane przez Kościół. Polska, a więc rycerska szlachta
miała odegrać szczególną
rolę w całej wschodniej Europie
poprzez krzewienie idei chrześcijańskich. Szlachcic - obrońca
wiary, obrońca Najświętszej Marii Panny stał na straży
suwerenności chrześcijańskiej Europy, strzegł przed
niebezpieczeństwem pogaństwa i innowierstwa. Polska pełniła w
ideologii sarmackiej rolę "przedmurza chrześcijaństwa",
najdalej na Wschód wysuniętego bastionu Rzymu. Pisarze
późnego baroku (Wacław Potocki, Wespazjan Kochowski) podjęli
zdecydowaną krytykę wielu przejawów życia szlacheckiego,
akcentując zwłaszcza nierealizowanie przez nią podstawowych zasad
ideologii sarmackiej. Krytyce podlegała nie sama ideologia, ale
właśnie odstępstwa od niej.
Więcej streszczeń na temat Sarmatyzm