-
modernizm
- ogół kierunków awangardowych w literaturze i sztuce
w okresie 1880 - 1910; jedno z określeń
Młodej Polski lub jej
pierwszego dziesięciolecia;
-
dekadentyzm -
kierunek w literaturze francuskiej lat osiemdziesiątych XIX w.
zapowiadający symbolizm i oddziaływujący na literaturę
europejskiego fin de siecle'u (końca wieku), w tym literaturę
polską. Dekadentyzm przejawia tendencje schyłkowe w kulturze,
chylenie się ku upadkowi. Ogólnie dekadencja występuje w
mniejszym lub większym stopniu u schyłku każdej epoki;
-
impresjonizm -
kierunek w malarstwie
ukształtowany we Francji w drugiej poł. XIX
w, mający swoje odpowiedniki w literaturze, m.in. w poezji P.
Verlaine'a. Przedstawiciele impresjonizmu pokazywali świat tak,
jak jest on widziany w procesie poznawania go, oglądania; zadaniem
sztuki
jest przedstawienie przelotnych wrażeń, gdyż nie ma możliwości
dotarcia do obiektywnej prawdy o rzeczywistości, a poznawanie świat
ogranicza się do subiektywnych, przypadkowych odczuć napotkanych
zjawisk;
-
neoklasycyzm - zespół
tendencji w poezji XIX i XX w najczęściej będący reakcją na
tendencje nowatorskie (awangarda), głoszący zastąpienieform
nieokreślonych i chaotycznych formami zdyscyplinowanymi, wywodzącymi
się z tradycji, głównie tradycji klasycystycznej, ale
również tradycji
innych epok. Wyraża się w sztuce zintelektualizowanej, operującej
mitami i złożoną symboliką, podejmowaniu tematów kultury
śródziemnomorskiej i klasycznych gatunków. W XIX w.
neoklasycyzm był przeciwstawieniem się nurtowi Młodej Polski.
-
symbolizm - kierunek
artystyczny ukształtowany we Francji i w Belgii w ostatnim
piętnastoleciu XIX w. Wypracował program głoszący, że sztuka
powinna wyrażać poprzez symbol to, co niewyrażalne i docierać
tam, gdzie nie dociera racjonalne poznanie. Rzeczywistość, która
nas otacza, ma dwoistą naturę - składa się
z materii i ducha; zadaniem sztuki powinno być odzwierciedlenie owej
głębszej, duchowej, metafizycznej sfery ludzkiej egzystencji;
świata duchów nie można przedstawić przy pomocy środków
stosowanych przez sztukę realistyczną, gdyż nie jest on
jednoznaczny i sprecyzowany; to co nieuchwytne, niewyrażalne, bo
rozgrywające się poza światem zmysłów, można próbować
przedstawić przy pomocy języka symboli, który dopuszcza
możliwość wielu interpretacji; symbol jako środek artystyczny
posiada dwa znaczenia: pierwsze, to postrzegalny zmysłowo obraz
przedmiotu, osoby lub sytuacji, drugie, to podtekst, ukryte
znaczenie, niewypowiedziana
jednoznacznie treść;
-
ekspresjonizm -
kierunek w sztuce ukształtowany w Niemczech przed I wojną światową,
żywy do końca lat dwudziestych XX w. Nurt ten podstawową kategorią
uczynił ekspresję (wyraz), a także inne ostre środki wyrazu:
symbol, hiperbolę, groteskę. Kwestionował dotychczasowe postacie
gatunków literackich, łączył obrazy codzienności z wizjami
kosmicznymi, zapisami halucynacji i wizji sennych, a język potoczny
z wyrafinowaną mową poetycką. Ukazywał przeżycia duchowe jako
swoistą formę uczuciowego ekshibicjonizmu płynącego z głębin
podświadomości.