„Analiza
porównawcza Hektora i Tukidydesa”
Postacie Hektora i Tukidydesa pochodzą z
najświetniejszego okresu
rozwoju literatury, mianowicie z antyku. Oboje są
podobni pod względem opisu ich zasług, z tą różnicą, że pierwszy z nich jest
bohaterem epickim a drugi zaś lirycznym. Nie ma to jednak zbyt dużego wpływu na
odbiór tych postaci.
Hektora poznajemy przy okazji lektury znanej
wszystkim czytelnikom epopei, zatytułowanej „Iliada”, autorstwa Homera. Poeta
przedstawił w niej bohatera owego jako postać odważną, waleczną i honorową,
kierującą
się wysokimi wartościami. Podobnie rzecz ma się w przypadku postaci
Tukidydesa, przedstawionej nam przez Zbigniewa Herberta w utworze „Dlaczego
klasycy”. On również jest odważny i postępuje wedle określonego kodeksu
moralnego; jest honorowy.
Niezbyt wiele wiemy o wyglądzie bohatera Iliady, być może z powodu domniemanej ślepoty
Homera. Tak również jest w opisach Tukidydesa- również prawie nic nie wiadomo.
Jednak jest to w obydwu wypadkach sprawa zbędna, gdyż dzięki pozbawieniu nas z
pozoru tak ważnej informacji, jesteśmy w stanie dogłębniej podziwiać ich od
strony osobowości i charakteru a nie ze względu na walory fizyczne. To mogłoby
również przyćmić ich wartości duchowe, emocje którymi się kierowali jak i
doznania, jakich doświadczyli.
Hektor, najstarszy syn króla Priama i Hekabe, mąż
Andromachy, został ukazany przez Homera jako człowiek opanowany, rycerz bez
skazy. Ówcześni darzyli go szacunkiem, pokładali w nim wiarę na ostateczne
zwycięstwo; zapewne był dla nich ideałem niezłomnego obrońcy ojczyzny.
Właśnie możliwość sprawdzenia się w roli obrońcy
ojczystej ziemi, były jedynym ważniejszym faktem różniący obu bohaterów, pod
względem dokonań. Tukidydes pochodził z
arystokratycznej rodziny spokrewnionej z królami trackimi. Już w czasach
starożytnych wiadomości o jego życiu były fragmentaryczne i niepewne. Wiadomo,
że w czasie wojny peloponeskiej został wybrany na stratega, mającego za zadanie
powstrzymanie najazdu nieprzyjaciela. Niestety spóźnił się z odsieczą dla
twierdzy Ammfipolis, która została zajęta przez spartan. Przewidując karę
pozostał na wygnaniu w swojej trackiej posiadłości.
Zbigniew Herbert opisuje Tukidydesa jako waleczną
postać o wielkiej odwadze i honorze, który przyjmuje wyrok wygnania z godnością
i dumą, gdyż wie, że takie jest jego przeznaczenie i nie można się temu
sprzeciwiać. Choć przyjmuje teki stan rzeczy, nie można uznać że jest do końca
bierny, poddaje się losowi a tym bardziej błędne jest stwierdzenie, że Tukidydes
jest postacią która nie walczy o swoje racje, przekonania. Takie twierdzenie
jest fałszywe, gdyż wtedy nie powróciłby do Aten, jak to się stało dwadzieścia
lat po wygnaniu.
Podobnie jak Tukidydes, Hektor założył własną
rodzinę, miał kochającą żonę i dorastającego syna; stąd zapewne wzięła się jego
szczerość, otwartość jak i waleczność w niemniejszej wielkości. Hektor nie
dawał się nosić emocjom, czy wieść ze rękę przez klęski, bądź zwycięstwa, gdyż
zawsze potrafił trzeźwo ocenić sytuację w której się znajdował, nie pozwalał
ambicjom i aspiracjom przekroczyć swych własnych możliwości. Bohater był
świadom tego, iż wojna jest czymś poważnym, że nie można traktować jej jak
zabawy, błahostki czy sposobu na zdobycie sławy. Wiedział, że gdy się walczy
nie należy poddawać się uczuciom i zniewolić dumie, bowiem w grę wchodzi nie
tylko własne życie, ale i dobro ojczyzny, rodziny a co ważniejsze honor.
Co ciekawe, Hektor nie ukrywał swego przeczucia co
do własnej i nieuchronnej śmierci w potyczce z rozszalałym Achillesem. Jako
człowiek opanowany i rozważny nie opierał się woli swego przeznaczenia. Jego
wzruszające pożegnanie z żoną i synem było wielokrotnie tematem poezji
starożytnych Greków. To właśnie ukazuje czytelnikowi Hektora jako wspaniałego,
kochającego męża i ojca, świadomego, iż nie uniknie śmierci, do końca życia
służył wartościom takim jak honor, dzięki czemu odważniestanął do pojedynku z
Achilles i podjął ostateczną w swoim życiu walkę.
Ważną rzeczą w opisie charakteru Tukidydesa jest
fakt, iż opisał on świadomie swoje błędy i potknięcia, niejako przyznał się do
winy w swoim dziele „Wojna peloponeska”, w której brał udział. Utwór miał być ktema
ejs aej – „rzecz na zawsze”, ważna nie tylko dla współczesnych; tak też się
stało. Świadczy to o Tukidydesie in plus, gdyż niewielu współczesnych
przyjęłoby odpowiedzialność za źle wykonane zadanie; on zaś był zgodny ze swoim
kodeksem moralnym, z którego większość
ludzi powinna czerpać przykład. Jedno tylko pozostawia niedosyt; może zabrzmi
to kolokwialnie, ale brak mi śmierci głównego bohatera wojny peloponeskiej.
Jednak to najbardziej różni go od Hektora, który był w stanie poświęcić życie w
obronie ojczyzny.
Obydwaj bohaterowie mają jednak podobne cechy
charakteru, i sądzę, że gdyby Tukidydes miałby możliwość oddania życia za
Grecję- zrobił by to. Mimo wszystko możnaby zaryzykować stwierdzenie, iż obaj
są bohaterami równymi sobie, podobnymi. Obydwu również przedstawia, wspomina
się jako subtelne przykłady górowania szlachetnych wartości takich jak godność,
honor, odwaga i duma nad charakterystycznymi dla słabych ludzi cechami takimi
jak gniew, złość i nienawiść. Jednak każdy z nich zawierał w swym wnętrzu
cząstkę „odmiennej” cechy charakteru, pewnej unikatowości. Hektor czuł na
przykład strach przed śmiercią, co uczyniło go bardziej człowieczym, ludzkim i
bliższym mojej wyobraźni niż bardzo honorowy i dumny Tukidydes, któremu brak
jest realizmu i pierwiastka tego zwykłego, szarego człowieka, co pomogłoby mu
stać się bardziej „wyobrażalnym”. Z tego powodu bardziej spodobał mi się
Hektor, który był postacią dalece mocniej rozbudowaną, złożoną i pełniejszą.
Miał ciekawsze i bardziej wartościowe wnętrze; należy docenić go za heroiczne
oddanie, brak przesadnego poczucia własnej wielkości, trzeźwość umysłu i
szlachetność kochającego serca.